Jun 172010
 

BMT: Etnik kelib chiqishga qarab o’ldirish genotsidga yetaklaydi

Foto AP

O’sh va Jalolobodda bugun yuzlab jasadlarni qora yerga qo’yayotgan, ko’zlari o’yilgan, mayda-mayda qilingan murdalarning egasi kim ekan deya yum-yum yig’layotgan o’zbeklar bilan gaplashsangiz, ular qirg’izlarni yoppasiga qirg’inda – “genotsid” da ayblaydi.

Boshqalar bilan ulashing

Shu mavzuda

”Bu holda asosan bir guruh, ya’ni o’zbeklar, nishonga olinmoqda. Bu, mening nazarimda, oldi olinmagan taqdirda genotsidga yetaklashi mumkin bo’lgan hol. Biz hozirgi holatni genotsid deb atayotganimiz yo’q. Lekin yuridik jihatdan genotsid deb ta’riflanishi mumkin bo’lgan holni ko’rganimizda, kech bo’lgan bo’ladi”,- deydi BMT Bosh kotibining maxsus maslahatchisi Frensis Deng.

O’sh va Jalolobodda bugun yuzlab jasadlarni qora yerga qo’yayotgan, ko’zlari o’yilgan, mayda-mayda qilingan murdalarning egasi kim ekan deya yum-yum yig’layotgan o’zbeklar bilan gaplashsangiz, ular qirg’izlarni yoppasiga qirg’inda –  “genotsid” da ayblaydi.

Bu kabi fikrlar nafaqat mojaro o’chog’ida balki qo’shni davlatlar va dunyo bo’ylab quloqqa chalinmoqda. Hududni tekshira boshlagan Qizil Xoch Xalqaro Qo’mitasi nazarida talofat ko’lami juda katta.

“Genotsid” jahon bo’ylab ehtiyotkorlik bilan tilga olinadigan so’z. Genotsid grekcha “genos” so’zidan olingan bo’lib, urug’ yoki qabila degan ma’noni beradi. So’zning ikkinchi qismi lotincha “caedere”, ya’ni “o’ldiraman” demakdir. Xalqaro siyosiy va yuridik lug’atlarga ko’ra, genotsid – irqiy, milliy yoki boshqa bahonalar bilan aholining muayyan guruhini qirib tashlash.

AP

Nazoratni xalqaro hamhamiyat o’z qo’liga olmasa, deydi o’zbeklar, ko’chalarda qon oqishda davom etaveradi.

BMT Bosh kotibining Genotsidning oldini olish bo’yicha maxsus maslahatchisi Frensis Deng (Francis Deng) Qirg’izistondagi xunrezlikliklardan qattiq xavotirda. Insonlarni etnik kelib chiqishiga qarab o’ldirish eng og’ir jinoyatdir, deydi u.

”Bu holda asosan bir guruh, ya’ni o’zbeklar, nishonga olinmoqda. Bu, mening nazarimda, oldi olinmagan taqdirda genotsidga yetaklashi mumkin bo’lgan hol. Biz hozirgi holatni genotsid deb atayotganimiz yo’q. Lekin yuridik jihatdan genotsid deb ta’riflanishi mumkin bo’lgan holni ko’rganimizda, kech bo’lgan bo’ladi”.

Hozir eng muhim vazifa, deydi BMT rasmiysi, mana shu nishonga olinayotgan guruhni himoya qilish. Bu bilan balki genotsidning oldi olingan bo’ladi. Diqqatni fuqaro himoyasiga qaratish kerak.

Bu esa davlatning oliy burchi, deya tushuntiradi Frensis Deng. Agar u bunga qodir bo’lmasa, xuddi hozir Qirg’izistonda ko’rib turganimizdek, unda xalqaro hamjamiyat yordamga kelishi kerak.

Dunyo ahli nazarida hozir Qirg’izistonda aynan o’zbeklar nishonga olinmoqda. Buni darhol to’xtatish kerak. Ularning mol-mulki, turmush-tirikchiligi himoya ostiga olinishi zarur. 2005 yilda qabul qilingan xalqaro hujjatga ko’ra, biz ularning xavfsizligini ta’minlash vakolatiga egamiz”.

Frensis Deng, BMT Bosh kotibining Genotsidning oldini olish masalalari bo’yicha maxsus maslahatchisi (BMT surati)

Aks holda insoniyatga qarshi jinoyatlar sodir etilayotgan va xalqaro hamjamiyat bunga ko’z yumayotgan bo’ladi. Har bir elatni qirg’indan asrash dunyo ahli uchun ham huquq, ham burch.

”Himoya vositalari joriy etilgach, etnik kelishmovchiliklar ortidagi sabablar va hamjihatlikka erishish uchun nima qilmoq kerakligi haqida gaplashish, uzoq muddatni ko’zlab harakat qilish kerak bo’ladi”.

Jabrdiydalarga yordamni oshirish va davlat tizimini mustahkamlash bilan vaziyatni biroz yaxshilash mumkin, deydi BMT rasmiysi. Lekin genotsidga yetaklaydigan omillarga loqayd bo’lmaslik kerak. Turli elatlar birga yashaydigan jamiyatda fuqaro etnik jihatdan kim bo’lishidan qat’iy nazar teng siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy imkoniyatlarga ega bo’lishi kerak. Etnik tengsizlik, diskriminatsiya, yakkalash, bosim, huquq va erkinlikdan ayirish va davlat boshqaruvining zaifligi genotsid singari o’ta qabih jinoyatlarga olib boradi.

BMT Bosh kotibining Genotsidning oldini olish va fuqaro himoyasini ta’minlash bo’yicha maxsus maslahatchisi shu tariqa Qirg’iziston hukumatini ogohlikka va o’z mas’uliyatini unutmaslikka, o’z fuqarolari taqdiriga ko’z yummaslikka va o’z vakolatlarini suiste’mol qilmaslikka chaqirmoqda.

”Qayd etaman, o’zbeklarga qarshi amalga oshirilgan jinoyatlarni tekshirish, javobgar shaxslarni jazolash bu davlatning burchi. Xalq bir-biri bilan kelisha olishi, ahil yashashi uchun zamin yaratilishi kerak. Xalqaro hamjamiyatning roli esa zaif hukumatga ko’maklashish, gumanitar yordamni oshirish va qochqinlar najot so’rayotgan qo’shni davlatlar bilan ishlash, ularni qo’llab-quvvatlash”.

Mabobo, deya ta’kidlaydi BMT rasmiysi, Qirg’iziston hukumati bu jinoyatlar ustidan tergovni eplay olmasa, unda bu ishni xalqaro tashkilotlar, jumladan BMTning tegishli organlari o’z zimmasiga oladi. Bu muassasalar ham o’z burch va vazifalariga ega. “Hammamiz hamkorlikda choralar ko’ra boshlaganmiz. Tinchlik, xavfsizlikka erishamiz degan umiddamiz”, – deydi Frensis Deng.

Qirg’izistonning 400 mingga yaqin fuqarosi qatliomdan qochib, panoh izlar ekan, Bishkekda o’tirgan rahbarlarga bir tomchi ham ishonch qolmagan. Hukumat ular nazarida yovuz va vahshiy bir kuchga aylangan. Nazoratni xalqaro hamhamiyat o’z qo’liga olmasa, deydi o’zbeklar, ko’chalarda qon oqishda davom etaveradi.

http://www1.voanews.com/uzbek/news/usa/UN-Sprecial-Adviser-Genocide-Prevention-Kyrgyzstan-96563124.html

May 112010
 
Chet elda yurgan faollar va muxolifatdan foyda nima?


11/05/2010
Islom Karimovning Andijon ko'chalarida  o'rnatilgan plakatlaridan biri
Andijon ko’chalarida

Andijon voqealarining besh yilligi xotirlanar ekan, chet elda yashayotgan o’zbekistonlik faollar xalqaro hamjamiyatdan yordam va e’tibor so’rashda davom etmoqda. Ularning aytishicha, vatanda ahvol kun sayin og’irlashmoqda, aholining esa hukumatdan nolishga haddi sig’maydi.

Lekin O’zbekistonda bu fikrga hamma ham qo’shilavermaydi. Huquq himoyachilariga nisbatan yangraydigan doimiy tanqidlardan biri shuki, bu insonlar xorijdan moliya yoki grant olish umidida har narsa deyishga tayyor, xususan yurtini jahon sahnasida yomonlab, sharmanda qilishga.

Hukumat tarafdorlarining eslatishicha, uydagi gapni tashqariga olib chiqish o’zbek urf-odatlariga, madaniyatiga to’g’ri kelmaydi.

Bosim va tazyiqlarni bahona qilib chet elga ketgan, bir necha yillardan beri u yerda yashayotgan odamlar mamlakatdagi asl vaziyatni qaydan bilsin deya xayron bo’ladiganlar ko’p.

Biz ana shu savol bilan ayrim ko’zga ko’ringan huquq himoyachilariga murojaat qildik.

Abdujalil Boymatov
Abdujalil Boymatov fikricha erkinlik talab qilish uyat emas, sharaf. Insoniyat tarixi erkinlik uchun kurashdan iborat, deydi u.

Abdujalil Boymatov 2006 yildan beri Irlandiyada istiqomat qiladi. O’zbekiston Inson Huquqlari Jamiyati rahbari. Oilasi vatanda qolgan. Jahon ommasini O’zbekistondagi vaziyatdan, xususan huquq ahvoli qanday ekanidan boxabar qilib turishni o’z burchi deb biladi. Internet orqali tunu kun ma’lumot ulashadi.

Muhojirlikning o’z azobi bor, deydi u, lekin bu zamonda uzoqda yashash ona zamindan uzoqlashish degani emas. Erkinlik esa tabiiy bir talab.

“Men o’ylagan edimki, chet eldagilarning har bittasi O’zbekistonda bir kishiga yordam bersa, o’zgarish bo’ladi. Lekin men o’ylagan narsa chiqmadi, hamma o’zi bilan o’zi ovora. Bu 28 million aholi uchun sharmandalik. Yevropada qancha, Amerika va boshqa joylarda. O’zbekiston dunyodagi eng repressiv 10 davlatlar ichida. Bu haqiqatda uyat… Butun O’zbekiston xalqi uchun, O’zbekiston hukumati uchun, hamma uchun juda uyatli. Eng repressiv degani o’sha yerda poraxo’rlik, korrupsiya nihoyatda rivojlangan degani. Haqiqatda O’zbekistonda siz qanday pul topishingizning ahamiyati yo’q. Masalan, prokuror o’g’rilik bilan topadimi, poraxo’rlik bilan topadimi, odamlar uni hurmat qilaveradi. Bu sharmandalik”,- deydi u.

Toshkentda huquq faoli Abdulla Tojiboy o’g’li bir o’zi piket qilayotgani achinarli hol, deydi muhojir. Norozilik bildirish, muammolarni ko’tarib chiqish tinchlikka raxna solish emas, deydi Abdujalil Boymatov, fuqarolar uyushish, shikoyat qilish huquqiga ega. Lekin O’zbekistonda hukumat ham, odamlar ham bunga o’rganmagan. Masalan, yaqinda xususiy avtobuslar qatnovi to’xtatib qo’yilgan. Biror odam nega deb so’ramagan. Piket qilsangiz, sizga g’alati bir odamdek qarashadi. Nolishdan foyda yo’q, harakat qilgan odam yashayapti deyishadi. Bu loqaydlik, deydi Abdujalil Boymatov.

Huquq faollari
Huquq faollarining Toshkentda bir necha yil oldin qilgan piketidan

“2006 yilning 31 iyuligacha O’zbekistonda yashaganman. 1989 yilda Karimov hokimiyatga kelgan paytdan beri muxolifatdaman. Men chetda turib kuzatib turganim yo’q. Men hali ham O’zbekiston fuqarosiman. Chet elda majbur bo’lib yashayapmiz. Hozir mana 11 a’zomiz (O’zbekiston Inson Huquqlari Jamiyati) qamoqda. 8-9-10 yilga qamalgan. Oxirgi paytda mana (Qashqadaryoda, diniy motiv va tuzumga qarshi ayblar bilan) Shaxlo Rahmatova olti yarim yilga, Mehriniso Hamdamova esa yetti yilga qamaldi. Mana hozir “Nega chet elga chiqib ketdilaring, O’zbekistonga kelinglar” deydi”,- deydi Boymatov.

Yuqorida nomi keltirilgan ayollar va ularning 28 safdoshi va shogirdlari 2009 yilning noyabr oyida Qashqadaryo viloyatida ekstremizm gumoni ostida qo’lga olingan edi. Mehriniso Hamdamova, jamoatchilikka yaxshi tanilgan otin, yoshlar orasida dinni targ’ib qilib, ularni hukumatga qarshi qayraganlikda aybdor deb topilgan. Huquq himoyachilari esa bu insonlar qonunni buzmagan deydi.

Fuqaro erkin fikrlab, o’z burchi va mas’uliyatini bajarishga harakat qilishi uyat yoki ayb emas, deydi Abdujalil Boymatov.

“Dunyo tarixi erkinlik uchun kurashdan iborat. Erkinlik deganda norozilik bildirish, tashkilotlar tuzish, namoyishlar, ish tashlashlar erkinligi, o’z fikrini ochiq ifoda qilish, ommaviy axborot vositalari va jurnalistlar erkinligini tushunaman. Haqiqiy O’zbekistonda erkinlik yo’q. Erkinlik va demokratiya bir-biriga bog’liq. Erkinlik qancha ko’p bo’lsa, demokratiya ham shuncha oshadi. Demokratiya xalq boshqaruvi degani, lekin buning uchun xalq erkin bo’lishi kerak”.

Mo'tabar  Tojiboyeva (Surat
Mo’tabar Tojiboyeva fikricha xorijda yurganlarning hammasi ham vatanga naf keltirayotgani yo’q. Birdamlik, hamjihatlik yetishmaydi, deydi u.

O’zbekistonning o’tyurak farzandi deya xalqaro maydonda ulug’langan, Andijon voqealarida ayblanib, uch yilga yaqin qamoqda o’tirgan, xorij bosimi ostida ozod etilgan Mo’tabar Tojiboyeva hozir Fransiyada yashaydi.

Siyosiy asira sifatida ko’rgan-kechirganlari haqida kitob yozayapti. O’zbekistonda korrupsiya va qashshoqlik masalasini yoritadigan hujjatli film ham ishlamoqda.

“Biz bormiz, dunyo yurtimizdagi vaziyat haqida biladi, oz bo’lsa-da xalq dardini olib chiqayapmiz”,- deydi u.

O’zbekistonda yashab turib, atrofda aslida nima bo’layotganini bilish qiyin. Omma informatsion vakuumda yashaydi. Tashqaridan turib vaziyatni baholash osonroq, chunki yig’ilgan ma’lumotlarni tahlil qilish, masalaga har tomonlana nazar tashlash imkoniyatiga egasiz. Lekin Mo’tabar Tojiboyeva safdoshlar bilan aloqa qilish xavfli deya eslatadi.

“O’zbekistonga telefon qilsangiz, doimiy xavotirdasiz, men gaplashgan odamimga keyin nima bo’larkin deb. Lekin tashqaridan turib vaziyatni xolisroq baholay olasiz. Masalan, biror huquq himoyachisini hibsga olishdi va adolatsiz sud jarayoni o’tayapti. O’zbekistonda bo’lsangiz, bu haqda xabar yetkazasiz. Tashqarida esa siz bu, hibsdagi odam, himoya bilan ta’minlanishi uchun, unga moliyaviy yordam berish uchun harakat qilish mumkin. Yana bir tomondan, O’zbekistondagi vaziyatga qiziqqan xalqaro tashkilotlarga bu borada ma’lumot berish va ular orqali ta’sir o’tkazish imkoni ham bor”.
Kim haq, kim nohaq ekanini faqat vaqt ko’rsatadi, deydi Mo’tabar Tojiboyeva, tanqid qilish oson, lekin amalda biror yutuqqa erishish uchun mehnat qilish kerak, izlanish kerak, shu paytgacha mahkam yopiq turgan eshiklarni ochishga harakat qilish kerak.

O'zbekiston  elchixonasi qarshisida piket
Vashingtonda O’zbekiston elchixonasi qarshisida piket… Bulardan foyda nima deb so’rasangiz, namoyishchilarning javobi shuki, bu chiqishlar ozmi ko’pmi dunyo ahlini ularning vatanidagi muammolardan voqif qiladi.

Muhojirlar orasida birdamlik, hamfikrlik yo’q ekan, deydi faol, “xalqimizga nafimiz tegayapti” deb maqtanish qiyin.

“Xorijga chiqib ketganlarning hammasi O’zbekiston xalqiga foyda keltirayapti deb aytolmayman. Chunki ko’pchilik harakatsiz, o’zaro qarshilik kuchli. Juda oz sondagi faollar O’zbekistonda fuqaro jamiyati uchun, ahvolni yaxshilash uchun kurashayapti. Bu ishlar bugun ertaga ko’zga ko’rinadigan narsalar emas. Lekin men va men singari insonlarning sa’y-harakatlari o’z mevasini beradi degan umiddaman. Kelajak avlod uchun… O’zgarishlar, yaxshilanishlarga o’zimiz ham guvoh bo’lamiz deb ishonaman”,- deydi Mo’tabar Tojiboyeva.

O’zbekistondagi holatni tashvishlanarli deb baholaydigan xalqaro tashkilotlar nazarida odamlarni tirikchilikka berilib, siyosat va huquq masalasiga loqayd deb ayblash to’g’ri emas.

Har bir fuqaro, qanchalik fidoiy bo’lmasin, o’z ravnaqi, oilaviy farovonligi haqida qayg’uradi. O’zbekiston ommasi qo’rquvda yashashga o’rganib ketgan, odamlar nima bo’layotganini biladi, ammo uni ochiq aytishdan hayiqadi.

Ishonmasangiz, mamlakat qamoqxonalarida o’tirgan yoki o’tirib chiqqan faollardan so’rang, deydi ular. Ularning esa safi keng. Tanqidchi shoir Yusuf Jumadan tortib, mustaqil jurnalist Dilmurod Sayidgacha. Ro’yxatning naqadar uzun ekanini ko’rib dahshatga tushasiz, deydi huquq himoyachilari. Ko’pining taqdiri qorong’u.

Mar 262010
 
O’zbekistonlik muhojirlar Rossiyada noiloj ahvolda


25/03/2010
O'zbek mehnat muhojirlari
Rossiya ish izlab borgan o’zbekistonliklar

Rossiya muhojirlar federatsiyasi Kremlni hujjatsiz migrantlarga qo’yilgan taqiqlarni olib tashlashga chaqirmoqda.

Tashkilotga ko’ra bir necha million mehnat muhojirlari noqoqonuniy tarzda mehnat qilishga majbur. O’zbekistondan Rossiyaga borib tirikchilik qilayotganlarning aksariyati ham shu toifaga kiradi.

Rossiya muhojirlar federatsiyasining bildirishicha Rossiyadagi muhojirlar soni bugun 16 millionga yaqinlashgan. Ularning bir necha millioni ishlash uchun zarur hujjatlarga ega emas.

Tashkilot pozitsiyasi shuki, rasmiy qog’oz berilmagani muhojirlarning aybi emas. Ular biror bir jinoyat qilmagan. Shu bois ham ularga qo’yilgan cheklovlar olib tashlanishi kerak.

Rossiya migratsiya xizmati
Rossiya migratsiya xizmati (???)

“Najot” inson huquqlari tashkiloti rahbari Hayitboy Yoqubov bir muddat Rossiyada bo’lib o’zbekistonlik muhojirlar to’qnashayotgan muammolarni o’rgangan.

“Birinchi navbatda ularga byurokratik to’siqlar qo’yilmoqda. Hujjat olish jarayonini ataylab cho’zishayapti. Bu asosan mehnat ruxsatnomasini olish va registratsiya qilish. Bu bilan shug’ullnadigan tashkilotlar ham yo’q. Hammasi o’z manfaatini ko’zlaydi. Ular ichida o’zimizning fuqarolar ham bor. Yordam beraman deb aldash yo’liga o’tib ketgan. Keyin ishlab oylik maoshini ololmaganlar ham ko’pchilikni tashkil etadi”, – deydi Hayitboy Yoqubov.

Rossiya
Rossiyada millatchilik nafaqat siyosiy doiralarda balki axborot vositalarida ham targ’ib qilinadi. Jamoatchilik orasida kelgindilarga nafrat tobora kuchayib bormoqda, deydi o’zbek muhojirlari.

Faolning kuzatishicha Rossiya jamoatchiligida muhojirlarga munosabat keskinlashib bormoqda. Millatchilik siyosiy kuchlar va axborot vositalari tomonidan targ’ib qilinayotgani seziladi.

Rossiya federal migratsiya xizmatiga ko’ra, mamlakatga vizasiz kirish huquqiga ega bo’lganlar qayddan o’tgach 90 kun ichida chiqib ketishi kerak.

Ishlash uchun ruxsatnoma esa yangi qoidaga binoan ish beruvchi bilan tuzilgan shartnoma bo’lgan taqdirda bir yil muddatga beriladi.

Bu yangi qoidalar, deydi masala bilan yaqindan tanish mutaxassislar, muhojirlarni yashirinishga majbur etmoqda.

“Uralskiy dom” jamiyati rahbari Leonid Grishinning migratsiya bo’yicha yaqinda Rossiyda o’tgan konfenensiyada ta’kidlashicha ruxsatnoma olishni yangi qoidasi minglab muhojirlarni noqonuniy sharoitda qo’ygan.

[insert caption here]
Mehnat muhojirlari – Rossiya davlat idoralari uchun pul undirish manbai

Bunday migratsiya mavjudligi esa militsiya, migratsiya xizmati va boshqa tegishli idoralar xodimlari uchun korrupsiya, pul undirish vositasi bo’lib qolmoqda.

Rossiyada ishlab qaytgan fuqarolardan birining “Amerika Ovozi”ga aytishicha, unga ruxsatnoma olishda tanishlari ko’maklashgan. Aks holda buning iloji yo’q, deydi u.

“Tanishi bo’lmagan odam ko’chada qolib ketishi mumkin. Firibgarlarning qo’liga tushishi mumkin. Pasportini olib qo’yib, qul qilib ishlatishi mumkin”, – deydi u.

Mehnat muhojirlari soni jihatdan o’zbekistonliklar Rossiyada yetakchi o’rinda. Mahalliy faollar hisobicha ularning soni 3 million atrofida. Lekin ayrim manbalarga ko’ra bu son undanda yuqori bo’lishi mumkin.

O’zbekistonliklar son jihatdan ko’p bo’lishiga qarmasdan, deydi migrantlarning o’zi, ular Rossiyadagi eng tarqoq jamoalardan biri. Birdamlik ko’zga tashlanmaydi, o’zaro ishonch past.

“O’zbek muhojirlarida qo’rquv bor. O’zlari ham bilmaydi. Masalan o’n kishi yig’ilsa, boshqa odam noto’g’ri o’ylaydi deb bir-biridan xavfsiraydi”, – deydi yaqinda muhojirlikdan qaytgan fuqaro.

Aksariyat o’zbekistonliklar uchun mehnat muhojirligi tirikchilik qilishning yagona yo’li. Mamlakatdagi ishsizlik ularni turli yurtlarga tarqatgan. O’zbeklar chet elga chiqib har qanday o’g’ir ishlarga tayyor.

Mehnat muhojirlari
Mehnat muhojirlari orasida yoshlar ko’pchilik. Tanish-bilishingsiz bo’lmasa, hujjat ololmaysiz. Aldanib, firibgarlar qo’lida qul sifatida yashab yurganlar soni ham katta ekani aytiladi.

“Eng qora ishni faqat bizni odamlar qiladi. U yerdagilar bu ishlarni tan olmaydi. Kimlardir buni to’g’ri tushunadi, hurmat qiladi. Kimlardir esa buni tushunmaydi”, – deydi yana bir o’zbekistonlik.

Mahalliy aholisi kamayib borayotgan Rossiyada ishchi kuchiga talab oshib bormoqda. Hukumat bu boradagi siyosatini liberallashtirishi kerak.

Muhojirlikdan tushayotgan mablag’ O’zbekistonda iqtisodiy tayanch ekan, hukumat o’z fuqarolarini qadrlash uchun aniq harakatlar boshlashi lozim.

O’zbekiston va Rossiya hukumatlari o’rtasida mehnat muhojirlari, ular huquqlarini himoyalash to’g’risida bitim imzolangan. Lekin uning migrant ishchilar bu hujjat samarasini ko’rmayapti.

Mar 222010
 
Maxfiy asirlar va O’zbekiston; BMT maxsus vakili bilan suhbat


22/03/2010
Manfred Nowak
Manfred Novak, BMTning Qiynoqlarga qarshi maxsus vakili

Terrorga qarshi urushda asirga tushganlar uchun yashirin qamoqxonalar qayerda bo’lgani va ular bir mamlakatdan boshqasiga qanday olib o’tilganini tekshirib chiqqan BMT hay’atiga ko’ra, O’zbekiston bu borada Qo’shma Shtatlar, xususan uning Markaziy Razvedka Boshqarmasi bilan hamkorlik qilgan. Continue reading »

Mar 202010
 
O’zbek muhojirlari: Amerikadagi hayot quvonchlari va tashvishlari


20/03/2010
For  immigrants to the United States, learning English in a class like this  is key to assimilation

O’zga yurtda oyoqqa turish qattiq mehnat, sabr-toqat, keng dunyoqarash va optimizm talab qiladi

Bugungi manzara

Amerikada hozir O’zbekistondan aynan qancha odam yashayotgani haqida rasmiy ma’lumotlar mavjud emas.

Shunisi aniqki, minglab oilalar shu yerda tirikchilik qilib kun ko’rmoqda. Keyingi yillarda muhojirlar soni sezilarli darajada ko’paygan. Ayniqsa Ogayo, Missuri, Nyu-York, Florida, Virjiniya va Tennessi kabi shtatlarda.

Kimdir grin-karta, Amerikada doimiy yashash va ishlash huquqini beruvchi hujjat orqali kelgan, yana kimdir esa siyosiy tazyiqqa uchrab, bu yerdan boshpana olgan.

Bu mamlakat oliygohlarini bitirib, shu yerda ish topgan yoshlar ham anchagina.

Zarur hujjatlarsiz tirikchilik qilib yurgan o’zbekistonliklarni Qo’shma Shtatlar bo’ylab har yerda uchratasiz.

Amerikada turli davlatlardan chiqqan 12 milliondan oshiq immigrant mana shunday noqonuniy yo’llar bilan hayot kechiradi.

Liberty

Ozodlik haykali, Nyu-York

Amerika jannat emas, deydi muhojirlar, lekin harakat qilgan odam uchun imkoniyatlar keng.

Muhojir oldidagi mashaqqatlar

“Amerika Ovozi”ning Vashingtondagi tahririyatiga tez-tez telefon qilib turishadi. Elektron pochta orqali ham har kuni qator maktublar olamiz.

Aksariyati Amerikaga kelishni istagan yoki bu yerga kelib qiyinchiliklar bilan yuzlashayotgan o’zbekistonliklar. Tabiiyki, yordam so’rashadi.

Javobimiz shuki, “Amerika Ovozi” – televideniye, radio va internet orqali axborot uzatadigan tashkilot ekan, vazifamiz – yangilikni yoritish, insonlarni qiynayotgan masalalarni ko’tarib chiqish, haqiqatning tagiga yetishga harakat qilish va shu orqali xalq og’irini yengil qilish.

Yaqinda Illinoys shtatida bir guruh o’zbekistonliklar bir kompaniya oldida namoyish qilayotgani haqida ma’lumot oldik.

“Ellikka yaqin vatandosh “Unlimited Carrier” degan yuk tashish korxonasiga ishlar edik”,- deyishdi.

Chikago yaqinida asoslangan bu firma shtatma-shtat, uzoq masofaga mahsulot yetkazib beradigan tizim ekan. Muhojirlarning aytishicha kompaniya maoshni to’liq bermay ularni ishdan haydagan.

“Amerika Ovozi” muammo nimada deb surishtirganida, “Unlimited Carrier” vakillaridan “bu bir tushunmovchilik” degan javob oldik.

Shundan so’ng kompaniya sobiq ishchilarining dardini tinglagan va masala hal etilgan. Talab qilinayotgan haq uchun chek yozib berilgan.

Kompaniyadan aniqlashimizcha haydovchilar qisqa muddatga yollanadi. Ish haqi, imtiyoz va boshqa muhim jihatlar shartnomada aks etgan.

Muhojirlar, immigrants
Til bilmasangiz, qiynalishingiz turgan gap. Yangi sharoit, yangi jamiyatga moslashish uning tilini o’rganishdan boshlanadi.

Til bilmaslik pand beradi, deydi Missuri shtatida yashayotgan Toshpo’lat Yo’ldoshev, o’zga davlat tizimi, mentaliteti va murakkab biznes muhitni tushunish oson emas.

“Ko’p narsaga o’zimiz aybdormizda… Kelganiga bir yil bo’lib ham ba’zilar tilni o’rganmagan. Hurmat til o’rganishdan boshlanadi”,- deydi u.

Amerikada hujjatlar joyida bo’lmasa, muhojir uchun ishlash imkoniyatlari cheklangan. Panada ishlab soatiga 7-8 dollar topish mumkin. Bu haftasiga nari borsa 350 dollar degani. Ijara, osh-ovqat, bolalarning o’qishi, sog’liq, kiyim-kechak uchun buning o’zi yetmaydi. 

Tirikchilik yomon emas

[insert  caption here]
Seynt-Luis, Missuri shtati

Toshpo’lat Yo’ldoshevdek Amerikaga ikki oy burun kelib, hozirda til markaziga qatnayotgan va yangi hayotidan mamnun ziyoli fikricha, ko’p narsa muhojirning o’ziga bog’liq.

“Katta yuk mashinalari haydaydigan odamlar 4000-5000 dollar oylik olar ekan. Ovqatiga oyiga nari borsa 500 dollar ketadi, eng yaxshi, qimmat va sifatli ovqat yeganda ham. Qolgani turarjoy va transportga bemalol yetadi. Bu jihatdan Amerika juda yaxshi. Inson haq-huquqlari va qonuniy himoya ham yaxshi. Hech qanday tahqirlashning o’zi yo’q”,- deydi ziyoli.

Boshga tushganni ko’z ko’radi deyishadi. Har bir muhojirning o’z qissasi bor. Vatanimga qaytaman, bu begona bir yurt deb yurganlar ko’p.

Toshpo’lat Yo’ldoshev esa Qo’shma Shtatlarda uningdek muhojirlarga beriladigan imtiyozlardan, ijtimoiy himoyadan rozi.

“Mening o’zimga faqatgina ovqatlanish uchun oyiga 200 dollar berishadi. Amerika uchun bir kun ishlamagan bo’lsamda pensiya berishdi. To’la tibbiy sug’urtaga o’tganman. Avtobusda yurish tekin, uning uchun kartochka berishgan. Imtiyozlar ko’p. Endi bir xil odamlar, ular “Amerika yoqmadi” deydi. Menimcha til bilmaganidan, zerikkanidan. Lekin hayoti saviyasidan ular hech xafa bo’lishga asosi yo’q. Keyin Amerikaning hech kimdan qarzi ham yo’q. Shukur qilmaydigan, tabiatan hayotdan norozi odamlar bu yerda ham bor”,- deydi u.

Amerikaliklar mehmondo’st xalq

[insert caption here]
Amerika bag’ri keng mamlakat, lekin dunyoning bu qismida ham turmush oson emas

Ayrim muhojirlar ularga yordam bergan oilalar “bizni o’z diniga da’vat etmoqda” deb shikoyat qiladi.

Toshpo’lat Yo’ldoshev bunga guvoh bo’lmagan. O’z millatingiz, urf-odat va e’tiqodingizga sodiq bo’lsangiz, barakalla.

Lekin sizni o’z bag’riga olgan bu jamiyatdan shubhalanmang, deya maslahat beradi u.

“Chetdan kelgan odamlarni bu mamlakatga o’rganishini osonlashtirish uchun mahalliy oilalar ularni homiylikka olar ekan. Menga ikki oila homiylik qilmoqda. Shtatni aylantirishdi; konsertlarga, restoranlarga olib borishdi. Xushmuomala, odamlar bilan chiqisha oladigan odam bu yerda chetda qolib ketmas ekan. Unga hamisha e’tibor bo’lar ekan”.

Hayot dunyoning bu qismida ham quvonchu-tashvishlarga to’la. Yaxshilik va yomonlik bu yurtda ham yonma-yon yuradi.

Amerika millionlab hujjatsiz muhojirlar taqdirini qanday hal etish ustida anchadan beri bosh qotirib keladi. Haqiqat shuki, bu insonlar bir amallab oilasini, vatanida qolgan yaqinlarini boqmoqda. Eng muhimi, shart-sharoitni tushunib, bor imkoniyatdan foydalanib qolish.


Sharh va izohlar:

1.

Salom Amerika Ovozi xodimlari. Man hozirda Ona yurtimni sog’inchini Sankt-Peterburgdan his qilib o’qib yashayapman. Man Mejdunarodniy Ekonomika Turizm va Gostinniy Servis Kollejda o’qiyapman. Man shu Yurt sog’inchini Amerikadan turib his qilib o’qimoqchiman. I need your helping. Please Help Me How I could continue my studying in America. Iltimos manga yordam bering. Man 1-kurs man nima qile yana ikki yil muhlatim manga maslahatingizni kutaman… Sizga Allohdan sabr-toqat tilayman. Hurmat bilan, Islombek Yusupov
Fikr bildiruvchi: Islombek (Sankt-Peterburg)
03-20-2010 – 23:29:23

2.

Assalom alaykum Amerika Ovozi ko’rsatuvi xodimlari. Men sizlarni muxlisingiz Sanjar bo’laman. Yuqorida qayd etilgan maqolaga men ham qo’shilaman. Menga ham yordam beringlar, iltimos. Oldindan rahmat.
Fikr bildiruvchi: Sanjar (O’zbekiston)
03-20-2010 – 18:34:53

3. Yordam

Assalomu alaykum hurmatli “Amerika Ovozi” xodimlari. Sog`liqlaringiz, kayfiyatlaringiz, ishlaringiz yaxshimi? Man Siz hurmatli xodimlarga sog`liq-salomatlik, a`lo kayfiyat, ishlaringizga omad tilayman. Sizlardan so`ramoqchi bo`lgan savol-maslahat quyidagicha: Allohga shukur man hozirgi hayotimdan juda mamnunman. Lekin oilamga moddiy yordam berish va kelajakdagi hayotimga mustahkam zamin yaratish uchun Amerikaga ketmoqchiman. Man Sizlardan iltimos qilb so`ramoqchi bo`lganim shuki, manga Amerikaga borishga yordam berishingizni lutfan iltimos qilaman. Amerikaga ketish uchun qanday tayyorgarlik ko`rish kerak, qanaqa hujjatlar tayyorlash kerak? Xullas manga umumiy ma`lumot berishingizni iltimos qilaman. Man Sizlardan mana shu savollarga javobni intizorlik bilan kutib qolaman. Sizlarga Allohdan barcha yaxshi va ezgu niyatlarni so`rab qolaman. Alloh Sizlardan rozi bo`lsin.
Fikr bildiruvchi: Dilshod (Uzbekistan)
03-20-2010 – 15:39:20

http://www.voanews.com/uzbek/2010-03-19-voa4.cfm