Jan 202011
 

Yevropa Ittifoqi, Karimov tashrifi oldidan, irodasizlikda ayblanmoqda

Navbahor Imamova | Vashington 20 yanvar, 2011

Foto AP/Yevropa Komissiyasi, ittifoq ijroiya organi, raisi Joze Manuel Barroso Tashqi ishlar vazirasi Ketrin Ashton bilan, Strasburg
Shu mavzuda

Kelasi hafta O’zbekiston prezidenti Islom Karimov Bryusselga safar qilib, Yevropa Ittifoqi ijroiya organi, ya’ni komissiyasi raisi Joze Manuel Barroso va Belgiya qiroli Albert II bilan uchrashadi.

24 yanvar kuni tomonlar o’zaro manfaatlarni tan olib, energetik hamkorlikni kuchaytirish haqida memorandum imzolashi kutilmoqda.

2005 yilda Andijon fojiasi ketidan O’zbekiston bilan aloqalari sovuqlashgan Yevropa Ittifoqi bugun “murosa yo’lini” tanlagan. Maqsad Islom Karimov va uning ma’muriyati bilan konstruktiv muloqot qilish.

Afg’onistonda tinchlikka erishish, NATO bilan hamkorlik va O’zbekiston tabiiy boyliklarini Yevropa bozorlariga olib chiqish bobida muzokaralar ancha oldin boshlanib ketgan.

AP/Islom Karimov 24 yanvar kuni Bryusselda Yevropa Ittifoqi rahbarlari bilan muloqot qiladi

Inson huquqlari himoyachilari O’zbekistondagi ahvolni ayanchli deb tasvirlab, Yevropa Ittifoqini subutsizlikda ayblamoqda.

Yevropa rasmiylarining aytishicha, Barroso prezident Karimov bilan ko’rishganida inson huquqlari haqida albatta gap ochib, matbuot erkinligi, siyosiy mahbuslar taqdiri, demokratik talablar va fuqaro jamiyati xususida blok pozitsiyasini tushuntiradi.

Parijda Chegara Bilmas Muxbirlar tashkiloti “O’zbekiston hukumatidek beshafqat tuzum bilan hamkorlik qilish qarorini tushunish qiyin” deya bayonot tarqatgan.

Muzokaralar ketidan matbuot anjumani o’tkazmaslikka kelishib olingani ham Yevropa Ittifoqi Karimovni jamoatchilik oldida uyaltirmaslikka, jurnalistlarning noqulay savollaridan asrashga harakat qilayotganidan dalolat, deyiladi unda.

AP/Yevropa Ittifoqi rahbarlari

Nyu-Yorkda asoslangan Human Rights Watch inson huquqlari tashkiloti nazarida Yevropa Ittifoqi o’z prinsiplariga sodiq qolgan holda O’zbekistonni quyidagi qadamlarni tashlashga undashi lozim: huquq talabi va muxolif fikri uchun qamalganlar ozod etilsin; nohukumat tashkilotlar bemalol ishlay olishi uchun imkon yaratilsin; BMT maxsus vakillari bilan hamkorlik qilinsin; so’z va matbuot erkinligi amalda kafolatlansin; bolalarni majburiy mehnatga jalb etishni taqiqlovchi qonunlar amalda o’z aksini topishi uchun harakat qilinsin va saylovlar xalqaro me’yorlarga mufoviq ravishda o’tkazilsin.

Jurnalistlarni himoya qilish qo’mitasi ham Barrosoga yo’llagan ochiq xatida, “Islom Karimovga Yevropa bilan aloqalar ravnaqi matbuot erkinligi bilan bog’liq ekanini baralla ayting” deya undamoqda.

Axborot erkinligi uchun yo’l ochilmasa va Yevropa Ittifoqi O’zbekiston bilan hamkorlikni kengaytirsa, deyiladi maktubda, blok Markaziy Osiyo bo’yicha 2009 yilda tuzgan rejasiga zid ravishda qadam qo’yayotgan bo’ladi. Bu loyihaga ko’ra, mintaqada erkinlikka diqqat qaratish asosiy vazifalardan biri.

VOA Uzbek/Huquq faoli Mo’tabar Tojiboyeva O’zbekistonda uch yil qamoqda o’tirgan. O’zbekiston hukumati uni Andijon voqealari ortida turganlikda ayblagan.

Yuqoridagi masalalar yuzasidan Yevropa Ittifoqi va AQSh pozitsiyasi bir-biriga hamohang, ya’ni huquq va demokratiya aloqalarda muhim faktor, ammo bu boradagi siyosat talab va tanqidlarga emas, dialogga asoslanadi. G’arb erkinlikni o’zaro muloqotni shakllantirgan holda targ’ib qilishga bel bog’lagan.

2008 yilda qamoqdan ozod etilgach, vatanni tark etgan va hozirda Fransiyada yashab, O’tyuraklar klubi nomli huquq tashkilotini Parijdan turib boshqarayotgan Mo’tabar Tojiboyeva fikricha, Yevropa Ittifoqi Islom Karimovga iltifot ko’rsatib, o’z tamoyillariga ko’z yummoqda.

“Ikkiyoqlama siyosat ish bermaydi”,- deydi u.

AP/Belgiya qiroli Albert II rafiqasi, malika Paola bilan

“Bu diktatorlar aniq biladiki, Yevropa Ittifoqi ham, BMT ham, G’arb davlatlari mulozimlari ham turtib-surtib qo’yishi mumkin, o’z hisobotlarida tanqid qilishi mumkin, demokratiya haqida gapirishi mumkin… Lekin O’zbekiston hukumati oldidagi majburiyat va talablar bajarilishi nazorat qilinmas ekan, bu hech qanday natija bermaydi”.

Mo’tabar Tojiboyeva va uning safdoshlari Yevropa ahliga o’tgan ikki yilda O’zbekistonda o’nlab insonlar siyosiy tazyiqqa uchrab qamalgani, jazoni ijro etish muassasalarida qiynoqlar davom etayotgani, muammolarni ko’tarib chiqqan jurnalistlar bosimga olinib sudlangani va bugun mamlakatda biror bir mustaqil tashkilot qolmaganini eslatmoqda.

Human Rights Watch tashkiloti hatto AQSh hukumati harakati-quvvatlovi bilan ham O’zbekistonda ro’yxatga olinmadi. “Amerika Ovozi” muxbiri Abdumalik Bobayev tanqidiy maqolalari uchun millionlab so’m jarima to’ladi.

Yevropa Ittifoqi O’zbekiston hukumati bilan muloqot qilmoqchi bo’lsa, ochiq, dangal gaplashsin, deydi Mo’tabar Tojiboyeva, aks holda bu yaqinlashuvdan mamlakat xalqiga biror naf yo’q.

Repressiya kuchayishi mumkin, deydi u.

HRW/Human Rights Watch, inson huquqlari bo’yicha xalqaro tashkilot, Amerika quvvatlovi va harakati bilan ham O’zbekistonga kiritilmayapti

“Bu O’zbekiston hukumati uchun foyda-da? Bu uchrashuvda juda katta moliyaviy ko’makka yoki shartnomaga imzo chekilmas, biror katta bir masalani hal etishga kelishib olinmas balki, lekin har qanday hamkorlik bilan O’zbekiston hukumati battar quturadi. Karimov Toshkentga qaytib borganidan keyin, mana Yevropa Ittifoqi tan oldi bizni, biz demokratik yo’ldan ketayotganimizni tan oldi deb childirma qilib tashlaydi-ku hammayoqqa”.

O’zbekistonlik yana bir huquq himoyachisi Hazratqul Xudoyberdi sharhicha, hamma narsa allaqachon aniq va ravshan: Yevropa Ittifoqidan tortib Qo’shma Shtatlar, Yaponiya-yu Turkiya, barcha davlatlar eng avvalo o’z manfaatlarini ko’zlab siyosat yuritadi. Ular avvalo o’z oldilaridagi dolzarb muammolar, o’z aholisi yuzlashayotgan muammolarni hal etish ilinjida.

CPJ/Jurnalistlarni himoya qilish qo’mitasi Yevropa Ittifoqidan O’zbekiston bilan aloqalarda matbuot va so’z erkinligiga ko’proq ahamiyat qaratishni so’ramoqda

“Siyosati jaholat va zo’ravonlikka asoslangan diktaturalarga qarshi yakdillik bilan qarshi turish, ularga qarshi sobitqadamlik bilan qattiqqo’l munosabatda bo’lish Sovet Ittifoqi va Sharqiy Yevropadagi sotsialistik lager yakson qilinishi bilan birga yerga ko’mildilar”,- deya yozadi u, “Yangi zamon, yangi siyosat” deya nomlangan veb-maqolasida.

“Bu achchiq haqiqatni tushunmaslik bizga faqat zarar keltiradi xolos. Bu haqiqatni tushunganlar esa o’zining real, ya’ni asl siyosatini to’g’riroq olib borishga, uni zamona zayliga qarab korrektirovka qilishga majbur bo’ladi”, – deydi Hazratqul Xudoyberdi.

Mo’tabar Tojiboyeva deydiki, Yevropa Ittifoqi o’zining bugungi pozitsiyasini ommaga aniq qilib tushuntirib berishi kerak.

RSF/“Chegara Bilmas Muxbirlar” uyushmasi Yevropa Ittifoqining O’zbekiston hukumati bilan hamkorlik qilishga bel bog’laganidan afsusda

“Yevropa Ittifoqi demokratik prinsiplarni qo’llab-quvvatlab, ularni targ’ib qilib kelgan bir holatda, bugungi kunda diktator bilan yuzma-yuz o’tirishga majbur bo’lishayotganining sababi birgina xolos: bu o’zbek xalqining o’zi yetib bormaydigan, aholisi qishning sovuq kunlarida dirdirab o’tirgan taqdirda xorijga sotiladigan gaz, bolalari o’zi qorong’ida o’tirib dars qilayotgan bir holatda, chetga sotiladigan elektr energiya, Afg’oniston masalasi… Bugun bular O’zbekiston hukumati qo’lidagi, qo’pol qilib aytganda, “kozir kartalari” bilan Yevropa Ittifoqi hamkori bo’lib turibdi. G’arb davlatlarini qo’g’irchoq qilib o’ynayapti bu diktator”,- deydi Tojiboyeva.

“G’arb rasmiylari har ikki gapning birida janob Karimovga o’xshab inson huquqlari va demokratiyani tilga olmasinda, birinchi o’rinda o’z manfaatini qo’yayotganini yashirmasin. Jamoatchilikka ochiq aytsin, tan olsin. Ana o’shanda bizga o’xshagan huquq himoyachilari va muxolifat vakillari umid bilan ko’z tikmaydi Yevropa Ittifoqi-yu butun G’arb davlatlariga. Demak, o’zing uchun o’l yetim. Demak, Yevropa Ittifoqi uchun, G’arb uchun demokratiya, oshkoralik kerak emas ekan”.

AP/Yevropa Ittifoqi bilan hamkorlikka erishish O’zbekiston rahbari uchun katta siyosiy yutuq

Yevropa Ittifoqi rasmiylari, xususan blokning Markaziy Osiyo bo’yicha maxsus vakili Pier Morel O’zbekiston bilan har jihatdan ochiq muloqot ketayotganini ta’kidlab, davlatlar gaplashishga majbur ekanini aytadi.

Tushunarli, deydi Mo’tabar Tojiboyeva, lekin faol fikricha bu yerda gap strategiyada.

“O’zbekiston hukumati bilan dialog olib borish kerakligi va buning juda muhim ekanini ta’kidlab kelganman. Lekin bugungi kunda ular O’zbekiston prezidentini hamkor sifatida chaqirishayapti. Diktator bilan dialog qilish boshqa narsa, lekin diktatorni hamkor sifatida tan olib, u bilan qandaydir masalalar haqida gaplashish Yevropa Ittifoqi uchun sharmandali hol”.

http://www.voanews.com/uzbek/news/Karimov-EU-Visit-Calls-For-Openness-114282994.html

…noqonuniy ushlab turilgan 29 o’zbek qochqini taqdiriga…

 Asosiy erkinliklar, Murojaatlar, Qiynoqlar  Comments Off on …noqonuniy ushlab turilgan 29 o’zbek qochqini taqdiriga…
Nov 262010
 

Qozog’istondan O’zbekistonga ekstraditsiya qilinish xavfi ostida qolgan qochqinlarini qutqarish bo’yicha qo’mita

Xorijdagi o’zbekistonliklarga

Murojaat

Ma’lumki, shu yilning 1-2 dekabr kunlari Qozog’iston poytaxti Ostonada Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkilotining yirik sammiti bo’lib o’tadi. Shu munosabat bilan Qochqinlarni qutqarish qo’mitasi Yevropa, Amerika va Osiyoda yashayotgan o’zbekistonliklarni va barcha yaxshi niyatli insonlarni 30 noyabr va 1 dekabr kunlari ertalab soat 10.00dan boshlab YeHHTga a’zo davlatlarning poytaxtlarida piketlar uyushtirishga chaqiradi.

Tadbirlardan ko’zlanadigan maqsad YeHHTga a’zo davlatlar rahbarlari e’tiborini Qozog’istonning Almati shahri hisbxonalarida noqonuniy ushlab turilgan 29 o’zbek qochqini taqdiriga qaratishdir. Piket qatnashchilari Qozog’iston Bosh prokuraturasining o’zbek qochqinlarini qiynoqlar muntazam qo’llanadigan O’zbekistonga topshirish haqida chiqargan adolatsiz qaroriga norozilik bildiradilar va sammit ishtirokchilaridan bu qarorga munosabat bildirishni so’raydilar. Bu sammit YeHHTga raisi bo’lmish Qozog’iston Respublikasi rahbariyatiga ta’sir o’tkazish uchun qulay fursatdir.

Piketlar YeHHTga a’zo davlatlar poytaxtlarida, rahbarlar qarorgohi oldida tashkil etilishi va qatnashchilar o’z murojaatlarini o’zlari yashayotgan davlat rahbarlari (prezident, bosh vazir yoki tashqi ishlar vaziri) orqali sammitga yetkazishlari tavsiya qilinadi.

Shimoliy Amerika, Yevropa va Osiyodan 56 davlat YeHHTga a’zo sanaladi va bu mamlakatlarda ko’plab o’zbekistonliklar yashashadi. Ular Ostonada o’tkazilajak YeHHT sammitida Almati mahbuslari masalasini ko’tarishga erishish zarur vazifa ekanini yaxshi tushunadilar, deb umid qilamiz. Zero, inson huquqlari himoyasi YeXHTning asosiy tamoyillaridan biri hisoblanadi.

Aziz vatandoshlar! Almatida nohaq ushlab turilgan mahbus o’zbekistonliklarni ozod etish imkoniyatlarini qo’ldan boy bermaylik.

Siz o’zingiz yashayotgan mamlakatda tashkil etilayotgan piket ishtirokchilariga qo’shilishingiz yoxud bir o’zingiz bo’lsangiz ham hukumat idoralari oldida piket o’tkazishingiz mumkin.

Qo’shimcha ma’lumotlar uchun:

Ahmad Iyso, Qochqinlarni qutqarish qo’mitasi vakili, muvofiqlashtiruvchi;

Telefon: +46706034818 begin_of_the_skype_highlighting +46706034818 end_of_the_skype_highlighting; E-mail: igursw@gmail.com

Jul 272010
 

Millatlarni yarashtirishdek muhim vazifa oldida hatto ziyolilar ojiz ko’rinadi.

Foto AP

Boshqalar bilan ulashing

Shu mavzuda

“Turkiy millat bo’lib turib, birini biri so’ysa, qirsa, homilador ayolni qornini yorib, go’dagini olib koptok o’rnida tepsa, bu juda og’riqli, chidab bo’lmaydigan darajada. Ziyolilarimizga men qoyil emasman”.

Bundan 20 yil muqaddam Qirg’izistonda kuzatilgan qirg’inlarni tinchitishda o’zbek-qirg’iz ziyolilari muhim rol o’ynagan.

Marhum yozuvchilar Chingiz Aytmatov va  Odil Yoqubov yetakchiligidagi guruh o’zbek-qirg’iz munosabatlarini tiklash uchun qishloq va ovullarni kezib, aholini birdamlikka chaqirishgani ko’pchilikning yodida.

Oradan 20 yil o’tib, yana o’zbeklarga nisbatan qirg’in dahshati bu safar ziyolilarni ojiz qoldirdi. Zulm va zo’rlik qamrovi madaniy-ma’rifiy faoliyatga o’rin ham qoldirmagandek.

Millatlar-aro keskinlashib borayotgan nizoni madaniy, tarixiy aloqalar hisobiga yaxshilash mumkinligiga ishonch yo’qolmoqda.

Qirg’in qurbonlari xotirasi uchun qo’shiq aytgan xonanda Yulduz Usmonova qirg’iz hukumati noroziligiga uchradi. Norasmiy ma’lumotlarga ko’ra o’zbek matbuotida marhum yozuvchi Chingiz Aytmatov nomiga taqiq qo’yilgan.

O’zbegim deb gerdayib yurgan millat qahramonlari nega jim?

Taniqli hofiz  Dadaxon Hasanga ko’ra O’sh va Jaloloboddagi etnik qirg’in, zulm va zo’rliklar munosabatlarni tiklashda ziyolilar o’rniga ehtiyoj qoldirmadi.

“Bu vaziyatni ziyolilarimiz ham to’xtata olmaydi, chunki avvalgiga nisbatan juda qattiq, ko’lami keng. Buni istasak, istamasak ham, qirg’izlar o’zbeklarni yomon ko’radi, bu tarixdan ham, bugundan ham ayon bo’ldi. Avval O’sh-O’zgan voqealari bo’lganda Chingiz Aytmatov, Odil Yoqubov, Shukrullo, Pirimqul Qodirovlar borib, O’shdan boshlab do’stlik, birodarlik, bir millat ekanimizni aytib, ularga tushuntirishgan. Shu bilan bosti-bosti bo’lgan edi. Bugun ham ziyoli shoir yozuvchilar o’zicha harakat qilishyapti, she’rlar, qo’shiqlar yozishayapti. Bular hammasi ko’proq internetda, lekin Qirg’izistonga boradigan, har ikki xalq o’rtasida nomi chiqqan yozuvchilarimiz kam. Aytmatov o’tib ketdi, Odil Yoqubov o’tib ketdi”, – deydi hofiz.

Adabiyotshunos olim Botir Norboyevning aytishicha, ayrim ziyolilar har ikki tomondan qirg’inni barataraf etish uchun qo’ldan kelgancha harakat qilishdi. Biroq siyosiy bosim ostida bunday harakatlar juda ojiz ko’rinadi.

“Ziyolilarni o’rni albatta bor. O’zbek ziyolilarini bir qismi ham huquq himoyachilari bilan bir safda turib, turli murojaatlar bilan chiqishdi. Qirg’izistondagi ziyolilar ham, masalan fazogir Solijon Sharipov, Aziza Abdurasulova kabi ziyolilar faol harakat qilishdi. Lekin eng achinarlisi, O’zbekiston qahramoni unvonini olgan, o’zbegim degan she’r yozib kerilib yurgan shoirlarimiz, 60-yillarda isyonkor she’rlar yozib, xalqim seni muzliklarga olib borib tashlasa ham seni deyman deb yurgan akalarimiz bor. Avvalgi voqealarda rahmatli Chingiz Aytmatov, Odil Yoqubovlar O’shga borib, qirg’izlarni tinchitishga yordam berishgan edi. Lekin hozirgi qahramonlarimizni tili bilan dili bir bo’ladigan bo’lsa, hech bo’lmaganda Roza Otunbayevaga murojaat qilib, u yerda o’zbek millati qirilayapti-ku degan savolni qo’yishardi. Hozir esa ularning jim o’tirishi yaxshi emas, sukut alomati rizo degan gap bor. Ko’rsam buni o’zlariga ham aytaman, bu yuragimdagi gap”, – deydi adabiyotshunos olim Botir Norboyev.

Olovga moy sepmagan ma’qul

Shoir Abdulla She’r fikricha, fojea ko’lami bu qadar dahshatli bo’lgan bir paytda ziyolilar tashabbusi vaziyatni yanada chigallashtiradi, degan xavotir bo’lishi mumkin.

“Ziyolilar bu narsani kuzatib o’tirishalari kerak emas edi. Qadimgi udumlarni, aloqalarimizni eslatib turishi kerak edi. Lekin darrov o’ch olishga chaqirish yoki boshqa qilish noto’g’ri bo’lar edi. Chunki bu voqealarni Qirg’izistonni nishonga olib, O’zbekistonni sindirishga qaratilgan narsa deb tushunaman. Hozir bu ikkita mustaqil davlat. Keyin Qirg’izistondagi tartibsizliklar bu safar shu darajada kuchayganki, nazarimda, ziyolilar harakatiga imkon ham yo’q edi. Ikkinchidan, ziyolilar aralashadigan bo’lsa, bu narsa yanada kuchayib ketadimi degan xavf ham yuqoridagilarda bo’lgan bolishi mumkin”, – deydi shoir Abdulla She’r.

O’zbekiston prezidenti Islom Karimov birinchilardan bo’lib Roza Otunbayevani referendum natijasida prezidentilikka saylanishi bilan tabrikladi.

O’zbek jamoatchiligi Qirg’izistonda qonuniy hukumat qaror topishi bilan keskinlik yumshaydi degan umidda edi, lekin bu umid oqlanmadi. O’zbeklarga nisbatan tazyiqlar davom etmoqda. Xunrezlikdan keyin ham davom etayotgan bu bosimlar na rasmiy Bishkekni, nada rasmiy Toshkentni bezovta qilayotgani yo’q.

“Ziyolilarimizga men qoyil emasman”

“Men qirg’izlarga mutlaqo qarshi emasman, lekin ular ichida fashistlik qiladigan kishilar borligi menga alam qiladi. Turkiy millat bo’lib turib, birini biri so’ysa, qirsa, homilador ayolni qornini yorib, go’dagini olib koptok o’rnida tepsa, bu juda og’riqli, chidab bo’lmaydigan darajada. Ziyolilarimizga men qoyil emasman, hech bo’lmaganda “hey nima qilayapsizlar” deb qo’yish kerak. Mana yangi xabarlar chiqayapti: o’zbeklarni qirg’iz kasalxonalarida qabul qilishmayapti, yoki juda yomon munosabatda bo’lishyapti. Shunday paytda O’zbekiston hukumati ham millatga qayishib, yaradorlarni olib kelib davolasa bo’lmaydimi? Qancha kasalxonalarimiz, qancha tibbiyot xodimlarimiz bor. O’sh, Jaloloboddagilarni olib kelib davolash shuncha qiyinmi? Biz oddiy odam bo’lib turib, hukumatdan shuni so’rashimiz kerakmi? So’raymiz ham, davolasa minnatdor ham bo’lamiz”, – deydi Botir Norboyev.

Abdulla She’r qirg’in paytida O’zbekiston tomonidan sovuqqonlik ko’rsatilganini maqsadga muvofiq hisoblaydi.

“O’zbek-qirg’iz qadimdan doim birga yashab kelgan. Lenin Turkistonni bo’lib tashlaganidan keyin, rus mustamlakasi uchun ajoyib bir o’choq paydo bo’ldi, mintaqa xalqlarini bir-biriga qo’shmaydigan. Qirg’iziston voqealarida prezident Karimovni sovuqqonlik bilan munosabatda bo’lgani, aralashmaganini aytish kerak. Chunki bu narsalar bejiz emas – O’zbekistonni chetdan turib urushga tortishga harakat bor. Shu o’rinda Karimovning xizmati kattaligini ta’kidlashim kerak”, – deydi shoir Abdulla She’r.

Aytishlaricha, O’zbekistonda Aytmatov nomiga taqiq qo’yilgan

Bugun O’zbekiston-Qirg’iziston chegaralari yopiq. Siyosiy va jamoatchilik darajasidagi munosabatlar haqida hech qanday ma’lumot yo’q. Ayrim xabarlarga qaraganda, o’zbek matbuotida marhum yozuvchi Chingiz Aytmatov nomiga taqiq qo’yilgan.

“Ezgulik” inson huquqlari jamiyati faoli Abdurahmon Tashanov fikricha, bu taqiq qirg’in bilan bog’liq bo’lishi mumkin.

“Jurnalistlar bilan Chingiz Aytmatovni nomi chiqmasin degan ma’lumot yuzasidan gaplashishda shu narsaga amin bo’ldimki, go’yoki O’zbekiston hukumati qirg’iz millatidan xafa, shuning uchun qirg’iz millati timsoliga aylangan Aytmatovni nomini taqiqlagan. Lekin aslida internetda Aytmatov o’z asarlarida qirg’izlardagi  vahshiylikka moyillikni yoritgan edi, degan muhokamalar ham ketayapti. Hukumat go’yoki shuning uchun ham Aytmatov nomini taqiqlagan degan qarashlar ham bor”, – deydi Abdurahmon Tashanov.

Ayni paytda janubdagi vaziyatni o’zbek faollariga, milliy madaniy markazlarga bosim kuchayishi bilan izohlash mumkin. Voqeada o’zbeklarni aybdor ko’rsatish harakati borayotgani ta’kidlanadi.

Xonanda Yulduz Usmonovaning qirg’in qurbonlari xotirasiga bag’ishlab kuylagan qo’shig’i qirg’iz hukumati tomonidan norozilik bilan kutib olindi.

“Yulduz Usmonovani obro’si ko’tarilib ketaveradi. Nimani taqiqilashsa, shu narsaga intilish kuchayadi. Hozir Yulduz Usmonovaga qiziqish kuchaygan. Chingiz Aytmatov masalasida, u dunyo tan olgan adib, lekin u o’lgandan keyin nomini tilga olmaslik haqida gapirishni o’zi dinga ham, diyonatga ham to’g’ri kelmaydi. Aytmatov har qanday taqiqilardan baland turadigan buyuk yozuvchi”, – deydi Botir Norboyev.

Ulug’ Turkistonni kimlar sevmaydi…

Hofiz Dadaxon Hasan deydiki, millatlar o’rtasidagi ziddiyat chuqurlashmoqda va unga aslida bu millatlar bitta xalq ekanini anglatish bilan chek qo’yish mumkin.

“Bularni yarashtirish, bitimga keltirish uchun faqat Turkiston g’oyasini tushuntirishimiz kerak. Qirg’izlar o’zbeklarni ko’ra olmasligi sababi – ularda  turkistonchilik yo’q. O’z millati turk ekanligini bilmaydi qirg’izlar. Shuning uchun ham, meni nazarimda, adabiyotda, san’atda ham Turkiston g’oyasini olg’a surishimiz kerak. Shundagina ularda bitta yaxlit millat ekanimiz haqida tushuncha shakllanadi”, – deydi Dadaxon Hasan.

Ziyolilar fojiani barataf etishda nafaqat o’zbek-qirg’iz rasmiylari, ikki xalq jamoatchiligi ojiz qolishganidan, balki dunyo hamjamiyati ham bu borada qat’iyat ko’rsatmaganidan keskin norozilar.

BMT nima ish qiladi o’zi? Demokratiya kuychilari qani?

“Bir to’dani to’xtatishga kuchi yetmagan, armatura, temir ko’tarib chiqqan yoshlarga militsiyasi, harbiylari qurol tarqatgan hukumat qanaqa hukumat bo’lishi mumkin? XXI asrda shunday hukumat bo’lishining o’zi juda uyat-ku. BMT qayoqqa qaraydi va umuman nima ish qiladi o’zi BMT? Amerika qayoqqa qaraydi? Hammaga aql o’rgatib, demokratiyaga yordam beraman degan Amerika qani? Hozirgacha bular 50 politsiyachini olib kira olmayapti, 50 politsiyachini! Bu qanaqasi, men tushunmayman, nima qilib o’tiribdi BMT-dagilar?”- deydi Botir Norboyev.

Qirg’izistonda qirg’izlardan keyingi eng yirik jamoa – o’zbeklar. Janubning aksar aholisi tarixan o’zbeklardan iborat bo’lib kelgan. 20 yil avval ham qirg’in natijasida yuzlab odam vatanini tark etishga majbur bo’lgan edi.

Iyun oyida yuz mingdan oshiq o’zbek O’sh va Jaloloboddan qochib, O’zbekistonga o’tdi. Avvaliga qochqinlarga boshpana bergan O’zbekiston hukumati keyinchalik ularni ommaviy tarzda vataniga qaytardi.

Rasmiy Toshkentga ko’ra, qirg’iz rasmiylari qochqinlar xavfsizligi ta’minlanishi haqida kafolat bergan. Qochqinlar qaytgandan keyingi vaziyat esa ta’qib va tazyiqlar to’xtamaganini ko’rsatmoqda.

Oktyabrda Qirg’izistonda parlament saylovlari o’tadi. Saylov yakunlari ortidan vaziyat yana keskinlashishi mumkin degan xavotirlar mavjud.

Bu tahlikalar mamlakatni tark etish istagidagi qochqinlar oqimini ko’paytirmoqda. Vaziyat keskinlashgan taqdirda o’zbek aholiga biror tomondan yordam bo’lishiga ishonch yo’qolgan.

http://www1.voanews.com/uzbek/news/Uzbek-Kyrgyz-Reconciliation-99196914.html

Jun 172010
 

BMT: Etnik kelib chiqishga qarab o’ldirish genotsidga yetaklaydi

Foto AP

O’sh va Jalolobodda bugun yuzlab jasadlarni qora yerga qo’yayotgan, ko’zlari o’yilgan, mayda-mayda qilingan murdalarning egasi kim ekan deya yum-yum yig’layotgan o’zbeklar bilan gaplashsangiz, ular qirg’izlarni yoppasiga qirg’inda – “genotsid” da ayblaydi.

Boshqalar bilan ulashing

Shu mavzuda

”Bu holda asosan bir guruh, ya’ni o’zbeklar, nishonga olinmoqda. Bu, mening nazarimda, oldi olinmagan taqdirda genotsidga yetaklashi mumkin bo’lgan hol. Biz hozirgi holatni genotsid deb atayotganimiz yo’q. Lekin yuridik jihatdan genotsid deb ta’riflanishi mumkin bo’lgan holni ko’rganimizda, kech bo’lgan bo’ladi”,- deydi BMT Bosh kotibining maxsus maslahatchisi Frensis Deng.

O’sh va Jalolobodda bugun yuzlab jasadlarni qora yerga qo’yayotgan, ko’zlari o’yilgan, mayda-mayda qilingan murdalarning egasi kim ekan deya yum-yum yig’layotgan o’zbeklar bilan gaplashsangiz, ular qirg’izlarni yoppasiga qirg’inda –  “genotsid” da ayblaydi.

Bu kabi fikrlar nafaqat mojaro o’chog’ida balki qo’shni davlatlar va dunyo bo’ylab quloqqa chalinmoqda. Hududni tekshira boshlagan Qizil Xoch Xalqaro Qo’mitasi nazarida talofat ko’lami juda katta.

“Genotsid” jahon bo’ylab ehtiyotkorlik bilan tilga olinadigan so’z. Genotsid grekcha “genos” so’zidan olingan bo’lib, urug’ yoki qabila degan ma’noni beradi. So’zning ikkinchi qismi lotincha “caedere”, ya’ni “o’ldiraman” demakdir. Xalqaro siyosiy va yuridik lug’atlarga ko’ra, genotsid – irqiy, milliy yoki boshqa bahonalar bilan aholining muayyan guruhini qirib tashlash.

AP

Nazoratni xalqaro hamhamiyat o’z qo’liga olmasa, deydi o’zbeklar, ko’chalarda qon oqishda davom etaveradi.

BMT Bosh kotibining Genotsidning oldini olish bo’yicha maxsus maslahatchisi Frensis Deng (Francis Deng) Qirg’izistondagi xunrezlikliklardan qattiq xavotirda. Insonlarni etnik kelib chiqishiga qarab o’ldirish eng og’ir jinoyatdir, deydi u.

”Bu holda asosan bir guruh, ya’ni o’zbeklar, nishonga olinmoqda. Bu, mening nazarimda, oldi olinmagan taqdirda genotsidga yetaklashi mumkin bo’lgan hol. Biz hozirgi holatni genotsid deb atayotganimiz yo’q. Lekin yuridik jihatdan genotsid deb ta’riflanishi mumkin bo’lgan holni ko’rganimizda, kech bo’lgan bo’ladi”.

Hozir eng muhim vazifa, deydi BMT rasmiysi, mana shu nishonga olinayotgan guruhni himoya qilish. Bu bilan balki genotsidning oldi olingan bo’ladi. Diqqatni fuqaro himoyasiga qaratish kerak.

Bu esa davlatning oliy burchi, deya tushuntiradi Frensis Deng. Agar u bunga qodir bo’lmasa, xuddi hozir Qirg’izistonda ko’rib turganimizdek, unda xalqaro hamjamiyat yordamga kelishi kerak.

Dunyo ahli nazarida hozir Qirg’izistonda aynan o’zbeklar nishonga olinmoqda. Buni darhol to’xtatish kerak. Ularning mol-mulki, turmush-tirikchiligi himoya ostiga olinishi zarur. 2005 yilda qabul qilingan xalqaro hujjatga ko’ra, biz ularning xavfsizligini ta’minlash vakolatiga egamiz”.

Frensis Deng, BMT Bosh kotibining Genotsidning oldini olish masalalari bo’yicha maxsus maslahatchisi (BMT surati)

Aks holda insoniyatga qarshi jinoyatlar sodir etilayotgan va xalqaro hamjamiyat bunga ko’z yumayotgan bo’ladi. Har bir elatni qirg’indan asrash dunyo ahli uchun ham huquq, ham burch.

”Himoya vositalari joriy etilgach, etnik kelishmovchiliklar ortidagi sabablar va hamjihatlikka erishish uchun nima qilmoq kerakligi haqida gaplashish, uzoq muddatni ko’zlab harakat qilish kerak bo’ladi”.

Jabrdiydalarga yordamni oshirish va davlat tizimini mustahkamlash bilan vaziyatni biroz yaxshilash mumkin, deydi BMT rasmiysi. Lekin genotsidga yetaklaydigan omillarga loqayd bo’lmaslik kerak. Turli elatlar birga yashaydigan jamiyatda fuqaro etnik jihatdan kim bo’lishidan qat’iy nazar teng siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy imkoniyatlarga ega bo’lishi kerak. Etnik tengsizlik, diskriminatsiya, yakkalash, bosim, huquq va erkinlikdan ayirish va davlat boshqaruvining zaifligi genotsid singari o’ta qabih jinoyatlarga olib boradi.

BMT Bosh kotibining Genotsidning oldini olish va fuqaro himoyasini ta’minlash bo’yicha maxsus maslahatchisi shu tariqa Qirg’iziston hukumatini ogohlikka va o’z mas’uliyatini unutmaslikka, o’z fuqarolari taqdiriga ko’z yummaslikka va o’z vakolatlarini suiste’mol qilmaslikka chaqirmoqda.

”Qayd etaman, o’zbeklarga qarshi amalga oshirilgan jinoyatlarni tekshirish, javobgar shaxslarni jazolash bu davlatning burchi. Xalq bir-biri bilan kelisha olishi, ahil yashashi uchun zamin yaratilishi kerak. Xalqaro hamjamiyatning roli esa zaif hukumatga ko’maklashish, gumanitar yordamni oshirish va qochqinlar najot so’rayotgan qo’shni davlatlar bilan ishlash, ularni qo’llab-quvvatlash”.

Mabobo, deya ta’kidlaydi BMT rasmiysi, Qirg’iziston hukumati bu jinoyatlar ustidan tergovni eplay olmasa, unda bu ishni xalqaro tashkilotlar, jumladan BMTning tegishli organlari o’z zimmasiga oladi. Bu muassasalar ham o’z burch va vazifalariga ega. “Hammamiz hamkorlikda choralar ko’ra boshlaganmiz. Tinchlik, xavfsizlikka erishamiz degan umiddamiz”, – deydi Frensis Deng.

Qirg’izistonning 400 mingga yaqin fuqarosi qatliomdan qochib, panoh izlar ekan, Bishkekda o’tirgan rahbarlarga bir tomchi ham ishonch qolmagan. Hukumat ular nazarida yovuz va vahshiy bir kuchga aylangan. Nazoratni xalqaro hamhamiyat o’z qo’liga olmasa, deydi o’zbeklar, ko’chalarda qon oqishda davom etaveradi.

http://www1.voanews.com/uzbek/news/usa/UN-Sprecial-Adviser-Genocide-Prevention-Kyrgyzstan-96563124.html

May 112010
 
Chet elda yurgan faollar va muxolifatdan foyda nima?


11/05/2010
Islom Karimovning Andijon ko'chalarida  o'rnatilgan plakatlaridan biri
Andijon ko’chalarida

Andijon voqealarining besh yilligi xotirlanar ekan, chet elda yashayotgan o’zbekistonlik faollar xalqaro hamjamiyatdan yordam va e’tibor so’rashda davom etmoqda. Ularning aytishicha, vatanda ahvol kun sayin og’irlashmoqda, aholining esa hukumatdan nolishga haddi sig’maydi.

Lekin O’zbekistonda bu fikrga hamma ham qo’shilavermaydi. Huquq himoyachilariga nisbatan yangraydigan doimiy tanqidlardan biri shuki, bu insonlar xorijdan moliya yoki grant olish umidida har narsa deyishga tayyor, xususan yurtini jahon sahnasida yomonlab, sharmanda qilishga.

Hukumat tarafdorlarining eslatishicha, uydagi gapni tashqariga olib chiqish o’zbek urf-odatlariga, madaniyatiga to’g’ri kelmaydi.

Bosim va tazyiqlarni bahona qilib chet elga ketgan, bir necha yillardan beri u yerda yashayotgan odamlar mamlakatdagi asl vaziyatni qaydan bilsin deya xayron bo’ladiganlar ko’p.

Biz ana shu savol bilan ayrim ko’zga ko’ringan huquq himoyachilariga murojaat qildik.

Abdujalil Boymatov
Abdujalil Boymatov fikricha erkinlik talab qilish uyat emas, sharaf. Insoniyat tarixi erkinlik uchun kurashdan iborat, deydi u.

Abdujalil Boymatov 2006 yildan beri Irlandiyada istiqomat qiladi. O’zbekiston Inson Huquqlari Jamiyati rahbari. Oilasi vatanda qolgan. Jahon ommasini O’zbekistondagi vaziyatdan, xususan huquq ahvoli qanday ekanidan boxabar qilib turishni o’z burchi deb biladi. Internet orqali tunu kun ma’lumot ulashadi.

Muhojirlikning o’z azobi bor, deydi u, lekin bu zamonda uzoqda yashash ona zamindan uzoqlashish degani emas. Erkinlik esa tabiiy bir talab.

“Men o’ylagan edimki, chet eldagilarning har bittasi O’zbekistonda bir kishiga yordam bersa, o’zgarish bo’ladi. Lekin men o’ylagan narsa chiqmadi, hamma o’zi bilan o’zi ovora. Bu 28 million aholi uchun sharmandalik. Yevropada qancha, Amerika va boshqa joylarda. O’zbekiston dunyodagi eng repressiv 10 davlatlar ichida. Bu haqiqatda uyat… Butun O’zbekiston xalqi uchun, O’zbekiston hukumati uchun, hamma uchun juda uyatli. Eng repressiv degani o’sha yerda poraxo’rlik, korrupsiya nihoyatda rivojlangan degani. Haqiqatda O’zbekistonda siz qanday pul topishingizning ahamiyati yo’q. Masalan, prokuror o’g’rilik bilan topadimi, poraxo’rlik bilan topadimi, odamlar uni hurmat qilaveradi. Bu sharmandalik”,- deydi u.

Toshkentda huquq faoli Abdulla Tojiboy o’g’li bir o’zi piket qilayotgani achinarli hol, deydi muhojir. Norozilik bildirish, muammolarni ko’tarib chiqish tinchlikka raxna solish emas, deydi Abdujalil Boymatov, fuqarolar uyushish, shikoyat qilish huquqiga ega. Lekin O’zbekistonda hukumat ham, odamlar ham bunga o’rganmagan. Masalan, yaqinda xususiy avtobuslar qatnovi to’xtatib qo’yilgan. Biror odam nega deb so’ramagan. Piket qilsangiz, sizga g’alati bir odamdek qarashadi. Nolishdan foyda yo’q, harakat qilgan odam yashayapti deyishadi. Bu loqaydlik, deydi Abdujalil Boymatov.

Huquq faollari
Huquq faollarining Toshkentda bir necha yil oldin qilgan piketidan

“2006 yilning 31 iyuligacha O’zbekistonda yashaganman. 1989 yilda Karimov hokimiyatga kelgan paytdan beri muxolifatdaman. Men chetda turib kuzatib turganim yo’q. Men hali ham O’zbekiston fuqarosiman. Chet elda majbur bo’lib yashayapmiz. Hozir mana 11 a’zomiz (O’zbekiston Inson Huquqlari Jamiyati) qamoqda. 8-9-10 yilga qamalgan. Oxirgi paytda mana (Qashqadaryoda, diniy motiv va tuzumga qarshi ayblar bilan) Shaxlo Rahmatova olti yarim yilga, Mehriniso Hamdamova esa yetti yilga qamaldi. Mana hozir “Nega chet elga chiqib ketdilaring, O’zbekistonga kelinglar” deydi”,- deydi Boymatov.

Yuqorida nomi keltirilgan ayollar va ularning 28 safdoshi va shogirdlari 2009 yilning noyabr oyida Qashqadaryo viloyatida ekstremizm gumoni ostida qo’lga olingan edi. Mehriniso Hamdamova, jamoatchilikka yaxshi tanilgan otin, yoshlar orasida dinni targ’ib qilib, ularni hukumatga qarshi qayraganlikda aybdor deb topilgan. Huquq himoyachilari esa bu insonlar qonunni buzmagan deydi.

Fuqaro erkin fikrlab, o’z burchi va mas’uliyatini bajarishga harakat qilishi uyat yoki ayb emas, deydi Abdujalil Boymatov.

“Dunyo tarixi erkinlik uchun kurashdan iborat. Erkinlik deganda norozilik bildirish, tashkilotlar tuzish, namoyishlar, ish tashlashlar erkinligi, o’z fikrini ochiq ifoda qilish, ommaviy axborot vositalari va jurnalistlar erkinligini tushunaman. Haqiqiy O’zbekistonda erkinlik yo’q. Erkinlik va demokratiya bir-biriga bog’liq. Erkinlik qancha ko’p bo’lsa, demokratiya ham shuncha oshadi. Demokratiya xalq boshqaruvi degani, lekin buning uchun xalq erkin bo’lishi kerak”.

Mo'tabar  Tojiboyeva (Surat
Mo’tabar Tojiboyeva fikricha xorijda yurganlarning hammasi ham vatanga naf keltirayotgani yo’q. Birdamlik, hamjihatlik yetishmaydi, deydi u.

O’zbekistonning o’tyurak farzandi deya xalqaro maydonda ulug’langan, Andijon voqealarida ayblanib, uch yilga yaqin qamoqda o’tirgan, xorij bosimi ostida ozod etilgan Mo’tabar Tojiboyeva hozir Fransiyada yashaydi.

Siyosiy asira sifatida ko’rgan-kechirganlari haqida kitob yozayapti. O’zbekistonda korrupsiya va qashshoqlik masalasini yoritadigan hujjatli film ham ishlamoqda.

“Biz bormiz, dunyo yurtimizdagi vaziyat haqida biladi, oz bo’lsa-da xalq dardini olib chiqayapmiz”,- deydi u.

O’zbekistonda yashab turib, atrofda aslida nima bo’layotganini bilish qiyin. Omma informatsion vakuumda yashaydi. Tashqaridan turib vaziyatni baholash osonroq, chunki yig’ilgan ma’lumotlarni tahlil qilish, masalaga har tomonlana nazar tashlash imkoniyatiga egasiz. Lekin Mo’tabar Tojiboyeva safdoshlar bilan aloqa qilish xavfli deya eslatadi.

“O’zbekistonga telefon qilsangiz, doimiy xavotirdasiz, men gaplashgan odamimga keyin nima bo’larkin deb. Lekin tashqaridan turib vaziyatni xolisroq baholay olasiz. Masalan, biror huquq himoyachisini hibsga olishdi va adolatsiz sud jarayoni o’tayapti. O’zbekistonda bo’lsangiz, bu haqda xabar yetkazasiz. Tashqarida esa siz bu, hibsdagi odam, himoya bilan ta’minlanishi uchun, unga moliyaviy yordam berish uchun harakat qilish mumkin. Yana bir tomondan, O’zbekistondagi vaziyatga qiziqqan xalqaro tashkilotlarga bu borada ma’lumot berish va ular orqali ta’sir o’tkazish imkoni ham bor”.
Kim haq, kim nohaq ekanini faqat vaqt ko’rsatadi, deydi Mo’tabar Tojiboyeva, tanqid qilish oson, lekin amalda biror yutuqqa erishish uchun mehnat qilish kerak, izlanish kerak, shu paytgacha mahkam yopiq turgan eshiklarni ochishga harakat qilish kerak.

O'zbekiston  elchixonasi qarshisida piket
Vashingtonda O’zbekiston elchixonasi qarshisida piket… Bulardan foyda nima deb so’rasangiz, namoyishchilarning javobi shuki, bu chiqishlar ozmi ko’pmi dunyo ahlini ularning vatanidagi muammolardan voqif qiladi.

Muhojirlar orasida birdamlik, hamfikrlik yo’q ekan, deydi faol, “xalqimizga nafimiz tegayapti” deb maqtanish qiyin.

“Xorijga chiqib ketganlarning hammasi O’zbekiston xalqiga foyda keltirayapti deb aytolmayman. Chunki ko’pchilik harakatsiz, o’zaro qarshilik kuchli. Juda oz sondagi faollar O’zbekistonda fuqaro jamiyati uchun, ahvolni yaxshilash uchun kurashayapti. Bu ishlar bugun ertaga ko’zga ko’rinadigan narsalar emas. Lekin men va men singari insonlarning sa’y-harakatlari o’z mevasini beradi degan umiddaman. Kelajak avlod uchun… O’zgarishlar, yaxshilanishlarga o’zimiz ham guvoh bo’lamiz deb ishonaman”,- deydi Mo’tabar Tojiboyeva.

O’zbekistondagi holatni tashvishlanarli deb baholaydigan xalqaro tashkilotlar nazarida odamlarni tirikchilikka berilib, siyosat va huquq masalasiga loqayd deb ayblash to’g’ri emas.

Har bir fuqaro, qanchalik fidoiy bo’lmasin, o’z ravnaqi, oilaviy farovonligi haqida qayg’uradi. O’zbekiston ommasi qo’rquvda yashashga o’rganib ketgan, odamlar nima bo’layotganini biladi, ammo uni ochiq aytishdan hayiqadi.

Ishonmasangiz, mamlakat qamoqxonalarida o’tirgan yoki o’tirib chiqqan faollardan so’rang, deydi ular. Ularning esa safi keng. Tanqidchi shoir Yusuf Jumadan tortib, mustaqil jurnalist Dilmurod Sayidgacha. Ro’yxatning naqadar uzun ekanini ko’rib dahshatga tushasiz, deydi huquq himoyachilari. Ko’pining taqdiri qorong’u.