Ismoil Isakov, bugun Qirg’iziston Sotsial-Demokratik Partiyasi…

 Asosiy erkinliklar, Korruptsiya, Maqolalar  Comments Off on Ismoil Isakov, bugun Qirg’iziston Sotsial-Demokratik Partiyasi…
Feb 102011
 

Ismoil Isakov: Qirg’in haqida haqiqatni xalqning o’zi biladi

Navbahor Imamova | Vashington 09 fevral, 2011

Reuters/Muvaqqat hukumat, deydi Isakov, xunrezliklarning oldini olish va qirg’inga nuqta qo’yish uchun qo’ldan kelgan barcha ishni qildi. U fojiada asosan sobiq prezident Kurmanbek Bakiyev va unga sodiq to’dalarni ayblaydi. Continue reading »

G‘aybullo Jalilov tutqunlikda o‘ziga ko‘rsatilgan shafqatsiz…

 Asosiy erkinliklar, Huquqbon, Maqolalar, Qiynoqlar  Comments Off on G‘aybullo Jalilov tutqunlikda o‘ziga ko‘rsatilgan shafqatsiz…
Feb 022011
 

‘Qiynoqlar hibsdagi G‘aybullo Jalilovni suiqasdga majbur qilgan’

Yaqinlariga G‘aybullo Jalilov bilan 17 oydan keyin ilk bor uchrashishga izn berilgan

2009 yil sentyabrida hibsga olingan inson huquqlari himoyachisi G‘aybullo Jalilov bilan ilk bor uchrashishga izn berilgan rafiqasi Muqaddas Temirovaning aytishicha, eri ular bilan vidolashgan. Continue reading »

Qirg’izistonda internet ancha rivoj topgan va erkin aloqa…

 Asosiy erkinliklar, Maqolalar  Comments Off on Qirg’izistonda internet ancha rivoj topgan va erkin aloqa…
Jan 252011
 

Yangiliklar RSS Feeds RSS

Internet Qirg’izistonda erkin, to’siqsiz ishlaydi, lekin talaba uchun qimmat

Foto AP

Boshqalar bilan ulashing

Shu mavzuda

Internet texnologiyalar jahondagi eng yopiq jamiyatlar qatorida ko’rsatilayotgan Markaziy Osiyoga ham tobora chuqurroq kirib boryapti, xalqlarni bir-biriga bog’layapti.

Ayniqsa yoshlar uchun internet chetdagi o’zgarishlardan boxabar bo’lishning asosiy vositasi. Qirg’iziston janubidagi yigit-qizlar u orqali o’z mahallasidagi vaziyat haqida dunyoni xabardor qilishga, fikr almashishga va do’st orttirishga harakat qiladi.

Ko’pchilik yoshlar o’z hayotini internetsiz tasavvur qila olmaydi. O’shlik yosh mutaxassis Eldorbek ham ko’p vaqtini kompyuter qarshisida o’tkazadi.

“Juda ko’p ishlataman, har kuni desa ham bo’ladi. Qulayligi, hozir internet klublar ko’paygan. Telefonda ishlatsa bo’ladi. Istagan joyingizdan qo’l telefoni orqali internetga kirishingiz mumkin. Yangiliklarni o’qiy olasiz”, – deydi u.

“Internet klublarda soati 25-30 so’m, ba’zi joylarda 40 so’mga ham chiqib ketgan”.

Aksar yoshlar butunjahon aloqa tarmog’idan axborot olish uchun foydalanadi.

“To’rtinchi kurs jurnalistika fakulteti talabasiman”, – deydi yana bir suhbatdoshimiz. “Internet hozir eng yaxshi aloqa vositasi. Yangiliklarni bilishingiz mumkin. O’zingiz haqida ma’lumot berishingiz, boshqalar haqida ma’lumot olishingiz mumkin. Referat yozishda ham qo’l keladi”.

Eldorbek deydiki, yoshlarning internetga qiziqishi yil sayin oshib bormoqda, lekin chatxonalarda o’tirganlar va o’yin o’ynab vaqtini o’tkazadiganlar ham ular orasida ko’pchilik.

Qirg’izistonda internet ancha rivoj topgan va erkin aloqa tarmog’i, deydi mutaxassislar. Eldorbek bu fikrlarga qo’shilgan holda, bu sohadagi qator muammolarni sanab o’tadi.

“Ulanish qulay, lekin qimmatroq. Hech qanday to’siqlar yo’q. Ba’zida bo’ladi, sizga kerakli saytlarga kirolmay qolasiz. Ba’zi saytlardan registratsiya qilib, pul to’langanidan keyingina ma’lumot ola olasiz”.

O’zbekzabon saytlar Qirg’izistonda u qadar ma’lum va mashhur emas. Buning o’ziga xos sabablari bor.

“O’zbekcha saytlarga kirib turamiz, yangiliklarni o’qib turamiz”, – deydi suhbatdosh. “Sifatiga kelsak, yaxshisiyam bor, sifatsiz saytlar ham bor”.

Qirg’izistonda internet iste’molchilari tarmoqda biror cheklov yoki senzuraga duch kelmaganini aytishadi.

“Senzura chatga kirib qolsangiz bo’lishi mumkin. Yangilik beradigan saytlardan ochiq ma’lumot olsa bo’ladi, senzura yo’q”, – deydi Eldorbek.

Yoshlarning internet xizmatlaridan ko’proq va kengroq foydalanishi uchun nima qilmoq zarur?

“Internetni rivojlantirish uchun narxlarni pasaytirish kerak, chunki 30 so’m yoshlar uchun, studentlar uchun qimmat. Bir o’tirib, bir haftalik pulni ishlatib yuborish mumkin. Qancha arzon bo’lsa studentlarga shuncha yaxshi bo’lardi”.

Oxirgi yillarda Qirg’izistonda tezkor internet ham yo’lga qo’yilgan, lekin u ham talaba uchun qimmat.

“Biror joyda ishlasa, uyda ulasa bo’ladi. Student uchun oyiga 40-50 dollar tezkor internet uchun to’lash qiyin”.

Mulozimlar aholini arzon internet xizmati bilan ta’minlash loyihalari borasida bot-bot so’z yuritadi. Qirg’iziston Ta’lim vazirligi maktab o’quvchilariga oddiy planshet kompyuterlari yetkazib berish g’oyasini ko’targan.

Mahalliy mutaxassislar bu kabi rejalarni amalga oshirish uchun yirik mablag’ darkorligini urg’ulaydi.

http://www.voanews.com/uzbek/news/Kyrgyz-Internet-Access-114424554.html

Jan 202011
 

Yevropa Ittifoqi, Karimov tashrifi oldidan, irodasizlikda ayblanmoqda

Navbahor Imamova | Vashington 20 yanvar, 2011

Foto AP/Yevropa Komissiyasi, ittifoq ijroiya organi, raisi Joze Manuel Barroso Tashqi ishlar vazirasi Ketrin Ashton bilan, Strasburg
Shu mavzuda

Kelasi hafta O’zbekiston prezidenti Islom Karimov Bryusselga safar qilib, Yevropa Ittifoqi ijroiya organi, ya’ni komissiyasi raisi Joze Manuel Barroso va Belgiya qiroli Albert II bilan uchrashadi.

24 yanvar kuni tomonlar o’zaro manfaatlarni tan olib, energetik hamkorlikni kuchaytirish haqida memorandum imzolashi kutilmoqda.

2005 yilda Andijon fojiasi ketidan O’zbekiston bilan aloqalari sovuqlashgan Yevropa Ittifoqi bugun “murosa yo’lini” tanlagan. Maqsad Islom Karimov va uning ma’muriyati bilan konstruktiv muloqot qilish.

Afg’onistonda tinchlikka erishish, NATO bilan hamkorlik va O’zbekiston tabiiy boyliklarini Yevropa bozorlariga olib chiqish bobida muzokaralar ancha oldin boshlanib ketgan.

AP/Islom Karimov 24 yanvar kuni Bryusselda Yevropa Ittifoqi rahbarlari bilan muloqot qiladi

Inson huquqlari himoyachilari O’zbekistondagi ahvolni ayanchli deb tasvirlab, Yevropa Ittifoqini subutsizlikda ayblamoqda.

Yevropa rasmiylarining aytishicha, Barroso prezident Karimov bilan ko’rishganida inson huquqlari haqida albatta gap ochib, matbuot erkinligi, siyosiy mahbuslar taqdiri, demokratik talablar va fuqaro jamiyati xususida blok pozitsiyasini tushuntiradi.

Parijda Chegara Bilmas Muxbirlar tashkiloti “O’zbekiston hukumatidek beshafqat tuzum bilan hamkorlik qilish qarorini tushunish qiyin” deya bayonot tarqatgan.

Muzokaralar ketidan matbuot anjumani o’tkazmaslikka kelishib olingani ham Yevropa Ittifoqi Karimovni jamoatchilik oldida uyaltirmaslikka, jurnalistlarning noqulay savollaridan asrashga harakat qilayotganidan dalolat, deyiladi unda.

AP/Yevropa Ittifoqi rahbarlari

Nyu-Yorkda asoslangan Human Rights Watch inson huquqlari tashkiloti nazarida Yevropa Ittifoqi o’z prinsiplariga sodiq qolgan holda O’zbekistonni quyidagi qadamlarni tashlashga undashi lozim: huquq talabi va muxolif fikri uchun qamalganlar ozod etilsin; nohukumat tashkilotlar bemalol ishlay olishi uchun imkon yaratilsin; BMT maxsus vakillari bilan hamkorlik qilinsin; so’z va matbuot erkinligi amalda kafolatlansin; bolalarni majburiy mehnatga jalb etishni taqiqlovchi qonunlar amalda o’z aksini topishi uchun harakat qilinsin va saylovlar xalqaro me’yorlarga mufoviq ravishda o’tkazilsin.

Jurnalistlarni himoya qilish qo’mitasi ham Barrosoga yo’llagan ochiq xatida, “Islom Karimovga Yevropa bilan aloqalar ravnaqi matbuot erkinligi bilan bog’liq ekanini baralla ayting” deya undamoqda.

Axborot erkinligi uchun yo’l ochilmasa va Yevropa Ittifoqi O’zbekiston bilan hamkorlikni kengaytirsa, deyiladi maktubda, blok Markaziy Osiyo bo’yicha 2009 yilda tuzgan rejasiga zid ravishda qadam qo’yayotgan bo’ladi. Bu loyihaga ko’ra, mintaqada erkinlikka diqqat qaratish asosiy vazifalardan biri.

VOA Uzbek/Huquq faoli Mo’tabar Tojiboyeva O’zbekistonda uch yil qamoqda o’tirgan. O’zbekiston hukumati uni Andijon voqealari ortida turganlikda ayblagan.

Yuqoridagi masalalar yuzasidan Yevropa Ittifoqi va AQSh pozitsiyasi bir-biriga hamohang, ya’ni huquq va demokratiya aloqalarda muhim faktor, ammo bu boradagi siyosat talab va tanqidlarga emas, dialogga asoslanadi. G’arb erkinlikni o’zaro muloqotni shakllantirgan holda targ’ib qilishga bel bog’lagan.

2008 yilda qamoqdan ozod etilgach, vatanni tark etgan va hozirda Fransiyada yashab, O’tyuraklar klubi nomli huquq tashkilotini Parijdan turib boshqarayotgan Mo’tabar Tojiboyeva fikricha, Yevropa Ittifoqi Islom Karimovga iltifot ko’rsatib, o’z tamoyillariga ko’z yummoqda.

“Ikkiyoqlama siyosat ish bermaydi”,- deydi u.

AP/Belgiya qiroli Albert II rafiqasi, malika Paola bilan

“Bu diktatorlar aniq biladiki, Yevropa Ittifoqi ham, BMT ham, G’arb davlatlari mulozimlari ham turtib-surtib qo’yishi mumkin, o’z hisobotlarida tanqid qilishi mumkin, demokratiya haqida gapirishi mumkin… Lekin O’zbekiston hukumati oldidagi majburiyat va talablar bajarilishi nazorat qilinmas ekan, bu hech qanday natija bermaydi”.

Mo’tabar Tojiboyeva va uning safdoshlari Yevropa ahliga o’tgan ikki yilda O’zbekistonda o’nlab insonlar siyosiy tazyiqqa uchrab qamalgani, jazoni ijro etish muassasalarida qiynoqlar davom etayotgani, muammolarni ko’tarib chiqqan jurnalistlar bosimga olinib sudlangani va bugun mamlakatda biror bir mustaqil tashkilot qolmaganini eslatmoqda.

Human Rights Watch tashkiloti hatto AQSh hukumati harakati-quvvatlovi bilan ham O’zbekistonda ro’yxatga olinmadi. “Amerika Ovozi” muxbiri Abdumalik Bobayev tanqidiy maqolalari uchun millionlab so’m jarima to’ladi.

Yevropa Ittifoqi O’zbekiston hukumati bilan muloqot qilmoqchi bo’lsa, ochiq, dangal gaplashsin, deydi Mo’tabar Tojiboyeva, aks holda bu yaqinlashuvdan mamlakat xalqiga biror naf yo’q.

Repressiya kuchayishi mumkin, deydi u.

HRW/Human Rights Watch, inson huquqlari bo’yicha xalqaro tashkilot, Amerika quvvatlovi va harakati bilan ham O’zbekistonga kiritilmayapti

“Bu O’zbekiston hukumati uchun foyda-da? Bu uchrashuvda juda katta moliyaviy ko’makka yoki shartnomaga imzo chekilmas, biror katta bir masalani hal etishga kelishib olinmas balki, lekin har qanday hamkorlik bilan O’zbekiston hukumati battar quturadi. Karimov Toshkentga qaytib borganidan keyin, mana Yevropa Ittifoqi tan oldi bizni, biz demokratik yo’ldan ketayotganimizni tan oldi deb childirma qilib tashlaydi-ku hammayoqqa”.

O’zbekistonlik yana bir huquq himoyachisi Hazratqul Xudoyberdi sharhicha, hamma narsa allaqachon aniq va ravshan: Yevropa Ittifoqidan tortib Qo’shma Shtatlar, Yaponiya-yu Turkiya, barcha davlatlar eng avvalo o’z manfaatlarini ko’zlab siyosat yuritadi. Ular avvalo o’z oldilaridagi dolzarb muammolar, o’z aholisi yuzlashayotgan muammolarni hal etish ilinjida.

CPJ/Jurnalistlarni himoya qilish qo’mitasi Yevropa Ittifoqidan O’zbekiston bilan aloqalarda matbuot va so’z erkinligiga ko’proq ahamiyat qaratishni so’ramoqda

“Siyosati jaholat va zo’ravonlikka asoslangan diktaturalarga qarshi yakdillik bilan qarshi turish, ularga qarshi sobitqadamlik bilan qattiqqo’l munosabatda bo’lish Sovet Ittifoqi va Sharqiy Yevropadagi sotsialistik lager yakson qilinishi bilan birga yerga ko’mildilar”,- deya yozadi u, “Yangi zamon, yangi siyosat” deya nomlangan veb-maqolasida.

“Bu achchiq haqiqatni tushunmaslik bizga faqat zarar keltiradi xolos. Bu haqiqatni tushunganlar esa o’zining real, ya’ni asl siyosatini to’g’riroq olib borishga, uni zamona zayliga qarab korrektirovka qilishga majbur bo’ladi”, – deydi Hazratqul Xudoyberdi.

Mo’tabar Tojiboyeva deydiki, Yevropa Ittifoqi o’zining bugungi pozitsiyasini ommaga aniq qilib tushuntirib berishi kerak.

RSF/“Chegara Bilmas Muxbirlar” uyushmasi Yevropa Ittifoqining O’zbekiston hukumati bilan hamkorlik qilishga bel bog’laganidan afsusda

“Yevropa Ittifoqi demokratik prinsiplarni qo’llab-quvvatlab, ularni targ’ib qilib kelgan bir holatda, bugungi kunda diktator bilan yuzma-yuz o’tirishga majbur bo’lishayotganining sababi birgina xolos: bu o’zbek xalqining o’zi yetib bormaydigan, aholisi qishning sovuq kunlarida dirdirab o’tirgan taqdirda xorijga sotiladigan gaz, bolalari o’zi qorong’ida o’tirib dars qilayotgan bir holatda, chetga sotiladigan elektr energiya, Afg’oniston masalasi… Bugun bular O’zbekiston hukumati qo’lidagi, qo’pol qilib aytganda, “kozir kartalari” bilan Yevropa Ittifoqi hamkori bo’lib turibdi. G’arb davlatlarini qo’g’irchoq qilib o’ynayapti bu diktator”,- deydi Tojiboyeva.

“G’arb rasmiylari har ikki gapning birida janob Karimovga o’xshab inson huquqlari va demokratiyani tilga olmasinda, birinchi o’rinda o’z manfaatini qo’yayotganini yashirmasin. Jamoatchilikka ochiq aytsin, tan olsin. Ana o’shanda bizga o’xshagan huquq himoyachilari va muxolifat vakillari umid bilan ko’z tikmaydi Yevropa Ittifoqi-yu butun G’arb davlatlariga. Demak, o’zing uchun o’l yetim. Demak, Yevropa Ittifoqi uchun, G’arb uchun demokratiya, oshkoralik kerak emas ekan”.

AP/Yevropa Ittifoqi bilan hamkorlikka erishish O’zbekiston rahbari uchun katta siyosiy yutuq

Yevropa Ittifoqi rasmiylari, xususan blokning Markaziy Osiyo bo’yicha maxsus vakili Pier Morel O’zbekiston bilan har jihatdan ochiq muloqot ketayotganini ta’kidlab, davlatlar gaplashishga majbur ekanini aytadi.

Tushunarli, deydi Mo’tabar Tojiboyeva, lekin faol fikricha bu yerda gap strategiyada.

“O’zbekiston hukumati bilan dialog olib borish kerakligi va buning juda muhim ekanini ta’kidlab kelganman. Lekin bugungi kunda ular O’zbekiston prezidentini hamkor sifatida chaqirishayapti. Diktator bilan dialog qilish boshqa narsa, lekin diktatorni hamkor sifatida tan olib, u bilan qandaydir masalalar haqida gaplashish Yevropa Ittifoqi uchun sharmandali hol”.

http://www.voanews.com/uzbek/news/Karimov-EU-Visit-Calls-For-Openness-114282994.html

…qirg’izlar qirg’inni oldindan puxta rejalagan.

 Asosiy erkinliklar, Korruptsiya, Maqolalar, Qiynoqlar  Comments Off on …qirg’izlar qirg’inni oldindan puxta rejalagan.
Dec 192010
 
http://www.voanews.com/uzbek/news/Kyrgyz-Clashes-Investigation-112124609.html

YangiliklarRSS Feeds RSS

Xalqaro komissiya qirg’in sabablarini o’rganish bilan band, lekin o’zbeklar umidni boy beryapti

Navbahor Imamova | Amerika Ovozi 18 dekabr, 2010

Foto AP

Boshqalar bilan ulashing

Shu mavzuda

“Qasos olish yoki qayta urush qo’zg’ash bilan hech kim, hech bir taraf foyda ko’rmaydi. Sabr bilan harakat qilishdan boshqa yo’lni ko’rmayapman”.

Oktabr oyida O’zbekiston va Qirg’izistondagi fuqaro jamiyati faollari Ekspert Ishchi Guruhi bilan hamkorlikda O’sh Tashabussi degan loyiha boshlagan edi.

Undan maqsad hozirda Qirg’izistonda tekshiruv olib borayotgan xalqaro komissiyani shu yilning iyun oyida ro’y bergan qirg’in yuzasidan zarur ma’lumot va dalillar bilan ta’minlash.

Tekshiruv nima samara berishi mumkin?

Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti qoshida tuzilgan maxsus komissiyaga finlyandiyalik siyosatchi Kimmo Kilyunen raislik qilmoqda.

Kilyunen avgust oyida “Amerika Ovozi” ga interyu berganida, birinchi vazifa faktlarni yuzaga chiqarish bo’ladi degan edi.

“Haqiqatni aniqlash. Xunrezlikka yetaklagan sabablarni oydinlashtirish. Etnik mojaro ortidagi omillar, odamlarni bir-biriga nisbatan qayragan shaxslar, jinoiy kuchlar, bularning hammasini qog’ozga tushiramiz. Ikkinchidan, qirg’in qanchalik siyosiy, ijtimoiy va jinoiy xarakterga ega bo’lganini ko’rib chiqish. Uchinchidan esa kelajakda bunday mojaroning oldini olish uchun nima qilmoq zarurligi haqida konkret tavsiyalar berish”,- deya tushuntirgan edi Kilyunen.

Bu bir tahlil bo’ladi, deydi bu maxsus komissiya a’zolari, Qirg’iziston hukumati va xalqaro hamjamiyat bu hisobotga asoslangan holda chora ko’rishi kerak. Tekshiruv natijalari 2011 yilning yanvar oyi oxiri, fevral oyi boshlarida e’lon qilinadi.

Komissiya bilan hamkorlik qilish juda muhim, deydi Ekspert Ishchi Guruhi rahbari Suhrobjon Ismoilov.

“Qo’limizda hozir juda katta hajmda video, audio va foto materiallar yig’ilgan, mana shu voqealar bo’yicha. Komissiya ularni to’liqligicha isbot-dalildek qabul qilishi uchun, ularni sal tahlil qilib, topshirayapmiz”, – deydi ekspert.

Suhrobjon Ismoilov va boshqa faollar komissiya a’zolari bilan Toshkentda ikki bor uchrashib, o’z hisobotlarini bergan. Hozirgi kunda Qirg’iziston janubida davom etayotgan huquqbuzarlik hollari va ularning oldini olish yuzasidan ham tavsiyalar bildirilgan.

AP

“Iyun oyida besh kun xunrezlik qilingan bo’lsa, shundan beri o’zbeklarni siqib chiqarish, ularni kamsitish, to’qima jinoiy ayblovlar bilan jazoga tortish hollari davom etmoqda. Bu xalqaro komissiya va boshqa tashkilotlar jarayonga aralashib, ularni to’xtatishi mumkin. Iyun voqealari bo’lib o’tdi, ularga tarixan baho beriladi va aybdorlarni topib jazolash kerak. Lekin hozirgi kundagi huquqbuzarliklarni darhol to’xtatish kerak. Shu bois biz komissiya bilan uchrashganimizda bu boradagi xulosa va fikrlarimizni ham bildirdik”,- deydi Suhrobjon Ismoilov.

Shunisi aniqki, maxsus komissiya biror yuridik kuchga ega emas. Xalqaro hamjamiyatga hisobot berish, xususan Qirg’iziston hukumatini adolatni ta’minlashga chaqirish va maslahat berish bilan cheklanadi.

Lekin Suhrobjon Ismoilov singari mutaxassislar umidsizlanish o’rinsiz deydi.

“Xalqaro qonunlarni o’rgangan huquqshunos, yurist sifatida men yaxshi tushunaman: komissiya bu davlat tizimida ish olib boradigan sudga o’xshagan organ emas. Xalqaro Jinoyat Sudi bor, lekin unga Qirg’iziston a’zo emas. Qirg’iziston hukumati bu xalqaro komissiya bilan hamkorlikda ishlashga qanchalik tayyor bo’lsa, tekshiruv shunchalik samarali bo’ladi. Buni biz va komissiya a’zolari, bizdan ham tajribali mutaxassislar, juda yaxshi tushunadi. Ular bu borada o’z fikrlarini yashirmaydi. Ular Qirg’iziston hukumati bilan diplomatik tilda gaplashayotganini aytishadi”.

Ammo ko’pchilikni qiynayotgan savol shuki, agar komissiya jinoyatchilar kim ekani haqida aniq dalillarga ega bo’lsa, ularni hukumatga ko’rsatib, mana shu shaxslarni ushlab, sudga tortish kerak degan talab bilan chiqa olmaydimi?  Xalqaro guruh a’zolari bu ehtimoldan xoli emas deb javob qiladi.

Suhrobjon Ismoilov shu sabab ham komissiya bilan ishlash kerak deydi.

“Hammamiz hozir bu komissiyaga obyektiv ma’lumot yetkazib berishga harakat qilishimiz kerak, toki uning ishiga ijobiy ta’sir ko’rsata olaylik”, – deydi u.

AP

“Bizga ko’p odam telefon qilayapti, ma’lumot uzatayapti. Kim bilan gaplashmaylik, mana shu jabr chekkanlar bilan, ularning savollari juda oddiy va kuchli savollar: Bu voqealar va bizga yetkazilgan jabr bo’yicha adolat ta’minlanadimi? Lekin na komissiya, na yirik davlatlar, na biz, na Qirg’iziston hukumati bu savolga javob bera olmoqda. Chunki bu voqealar birdaniga bo’lmagan. Sabablari ko’p va ularning tagiga yetish ko’p vaqt oladi. O’zbek xalqi mana shunga tayyor bo’lishi kerak, boshqacha yo’l yo’q. Qasos olish yoki qayta urush qo’zg’ash bilan hech kim, hech bir taraf foyda ko’rmaydi. Sabr bilan harakat qilishdan boshqa yo’lni ko’rmayapman”,- deydi Suhrob Ismoilov.

O’shda huquq himoyasi bilan mashg’ul Ravshan Gapirov xalqaro tashkilotlardan hafsalasi pir bo’lganini aytadi. Maslahatni-ku berishadi, ammo hech kim real bir harakat qilmayapti, deydi u.

Mahalliy advokatlar, davlat idoralari xodimlari ham qo’rqib qolgan, jabrdiydalar uchun qayg’urayotganlar juda kam, deydi Ravshan Gapirov. Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkilotining maxsus komissiyasi guvohlar bilan uchrashib, gaplashayotgani rost, deydi faol.

“Materiallar olishayapti, biz bilan ham gaplashishdi. Video syomkalar, foto syomkalar olishayapti. Bundan tashqari BMT inson huquqlari komissiyasi a’zolari ham yuribdi. Lekin buning ta’siri bo’lmayapti”.

Shu kunlarda O’shning Amir Temur va Turon shaharchalarida, O’sh shahar markazi, O’n Adir tumani, shuningdek, Qashqar qishlog’i va Tojikobodda, o’zbeklar katta sonni tashkil etadigan hududlarda, maxsus operatsiyalar olib borilib, o’ziga to’q yashagan o’zbeklar nishonga olinmoqda. Ulardan qurol topildi, terrorizmga aralashgan degan gumon va ayblovlar bilan odamlarni olib ketishayapti, deydi Ravshan Gapirov.

AP

“Odamlarni olib ketib, ularni qo’rqitib… Maqsad o’zbeklarda hech narsa qoldirmaslik, pulini olish. Ularni och-nahor qilib qo’yish. Cho’ntagida puli bor o’zbekning o’zi qolmadi. Tizim o’zbeklarning pulini olish bilan ovora. 29 noyabrda imomning uyi portladi deb mer Melis Mirzakmatov oqsoqollarni yig’ib olib, “bizga ma’lumot keldi, islomiy ekstremistlar shaylanib, 10-20 dekabrlar orasida 14 ta joyda terakt o’tkazamiz degan, bizda shunday ma’lumot bor” deb odamlarni vahimaga solib, buyruqlar chiqarib, boy o’zbeklarning uylariga har narsa tashlab, pulini olish bilan ovora”.

Qirg’iziston Ichki ishlar vazirligiga ko’ra, bunday informatsiya mavjud emas.

Ravshan Gapirov O’sh meri Melis Mirzakmatovni xalq orasida vahima va qo’rqinch urug’ini sochayotganlikda ayblaydi. Mer esa bu tanqidni inkor etib, hatto iyun oyidagi to’polonlarni ham to’xtatishga uringanini, xavfsizlik kuchlari unga bo’ysunmaganini aytib keladi. Ravshan Gapirov bu g’irt safsata deydi.

“Boshqacha qilib aytganda, mer Bishkekdagi hokimiyatga, prezident va boshqalarga tupurib qo’ygan. Bishkek buni biladi, lekin o’zini bilmaslikka olib o’tiribdi. Sababi Melis Mirzakmatov ularning buyruqlarini ochiqdan-ochiq tan olmayapti. Mer televizorga chiqib olib, “xalqning farovonligini o’ylayman” deb o’zini oqlayapti. U Bishkekni ochiqdan-ochiq inkor etib qo’ygan, allaqachon. Buni hamma biladi ham”,- deydi huquq faoli.

O’zbek aholi hech kimga ishonmay qo’ygan. O’n minglab odamlar xavfsiz boshpana izlab vatanni tark etar ekan, ularga hech kim “qol yurtingda, yasha shu yerda” demayapti. Janubda agar iyun oyigacha qariyb 800 ming o’zbek yashagan bo’lsa, huquq faollari hisobicha, ularning yarmi hozir qochqinga aylangan.

“Chiqib keta olmaganlar, imkoniyatini topa olmaganlar qoldi xolos. Topganlar chiqib ketdi, pul-mul degandek. Men masalan o’zim ko’rib yurgan xalqning uchdan ikki qismi yo’q endi desam adashmayman”.

“Amerika Ovozi” bilan gaplashgan boshqa o’zbeklar ham bu fikrga qo’shiladi. Xavfsizlik organlari odamlarni noqonuniy yo’llar bilan olib ketib, qo’pol so’roq qilayotgan, qiynayotgan, mayib-majruh qilib qo’yayotgan, pora olib, qo’yib yuborayotgan yoki qo’rqitib qo’yayotgan hollar ko’p.

AP

Qirg’iziston markaziy hukumati a’zolaridan bu borada so’rasangiz, huquqbuzarlik hollarini rad etmaydi. Hukumat muammoga chora izlayapti deyish bilan cheklanadi.

Yaqinda “Amerika Ovozi” Qirg’izistonning Vashingtonga tayinlangan yangi elchisi Muxtor Jumaliyevdan bu borada so’raganida, tizim murakkab davrni boshdan kechirmoqda, lekin prezident Roza Otunbayeva va butun rahbariyat qo’ldan kelgan barcha harakatni qilib, fuqaro xavfsizligini ta’minlashga urinayapti degan javob oldi.

Ravshan Gapirov bunga ishonmaydi. U yaqinda kuzatilgan bir holatni gapirib beradi.

“9 dekabr kuni O’sh shahrida 16 ga kirgan yosh bir kelinchakni eshigining tagidan olib ketishgan. Mashinada kelishgan, bir ayol uni chaqirgan. Kelin borsa, betiga bir narsa tashlab, mashinaga tiqib olib ketishgan. To’rt kundan keyin Arag’onga tashlab ketishibdi. Qizning ahvoli rasvoi olam. Og’ir ahvolda kasalxonada. Bunday voqealar ko’p. Oilali, bola-chaqali ayollarni olib ketish hollari ko’p. Bu men yaqinda bilgan to’rtinchi holat. Kasalxonada yotgan mana shu kelinning oldiga borib, qirg’iz kuch organlari “Sen bizga tuhmat qilayapsan, ering urgan-u, bizni ayblayapsan. Eringni qamaymiz” deb qo’rqitishibdi. “Shikoyat arizangni qaytib olmasang, o’zingni olib ketib, so’roq qilamiz” deyishibdi. Oilasi majbur bo’ldi, arizani qaytib olishga. Boshqa iloj yo’q”.

Ravshan Gapirovning o’zi bu oilaga shuni maslahat bergan, chunki bu kelinning taqdiri haqida ma’lumotlar yetarli.

“Bundan xulosa shuki, jinoyatchi banditlarni himoya qilayapti bu hukumat, demak, ular bilan tili bir, qo’li bir. Iyun voqealarida ham shunday bo’ldi. Xavfsizlik kuchlari butun qurollari bilan o’zbeklarni otdi-ku. Hozirgi ishlarga ham hukumat boshliq bo’layapti”, – deydi huquq faoli.

Qirg’izistonni ko’zida yosh, qalbida afsus va anduh bilan tark etgan o’zbeklar turmushi bir zumda chilparchin bo’lganini aytadi.

“Hech narsamiz qolgani yo’q. Kuyib ketdi. Mol-mulkimizni o’g’irlab olib ketishdi. Hamma yoqda vahshiylik…”

O’shning Furqat mikrorayonida o’z mahallasini himoya qilgan bu kishi ism-sharifini aytmaydi. Iyun voqealarida jarohat olib, kasalxonada yotgan.

Bu o’zbek ko’rgan-bilganlariga asoslanib shunday xulosa qiladi: qirg’izlar qirg’inni oldindan puxta rejalagan. Qonli janjal chiqarish uchun elatlarni bir-biriga qarshi qayrashgan. Qirg’in ketidan esa birma-bir yurib, odamlarni xo’rlashgan, ko’plab aybsiz insonlar nobud bo’ldi xalqning ko’z oldida, deydi u. Zo’ravonliklarda yana qancha odam invalid bo’lib qoldi.

“Qo’lga tushgan odam kamida 2-3 ming dollar bilan qutulib chiqdi. Undan keyin boylarga navbat keldi. Biror aybi yo’q, faqat boy. Ulardan 5, 10, 15 ming dollargacha olib, buning ustiga ularni qattiq urib, majruh qilib qo’yib yuborishdi. Mening bir tanishim bor edi. Uning ham uyi kuyib ketdi, bu bir azob. Bir bolasi o’ldi, bu bir azob. Buning ustiga uni olib ketib, invalid qilib qo’yishdi. Bilmayman, bu inson hozir bormi, yo’qmi, xabarim yo’q”.

Qirg’in ketidan tashqi dunyo, qo’shni davlatlar kelib, konkret yordam beradi deb kutilgan edi, deydi suhbatdoshimiz, ammo ular juda sust harakat qildi. Odamlar vahima ichra yashashda davom etdi.

“Hayot burungi holiga qaytmaydi, tiklanmaydi. Bu aniq. Agar aybdorlarni topib, jazolasa ham ko’p narsa hal bo’lmaydi, chunki o’zbeklar hamma narsasini yo’qotdi. Aynan mening o’zimning barcha ishlarim, tirikchiligim tag-tugi bilan yo’q bo’lib ketdi”, – deydi bu qirg’izistonlik.

“O’zbek maktablari yopilishni boshladi. Bolalarim maktabda yaxshi o’qishar edi. Maqsadim ularni o’qitish, yaxshi joylarga joylashtirish. Mamlakatdan chiqib ketishimning sababi ham shu bo’ldi. U yerda o’zbeklarning kelajagi yo’q”.

Bu o’zbek xalqaro komissiya tekshiruvidan hech qanday natija kutmaydi, lekin o’zi guvoh bo’lgan dahshatli damlarni gapirib berishga tayyor.

“Aslida uzoqdan kelishning, bir narsani tushuntirishning ham hojati yo’q. O’zbeklar to’polon chiqargani yo’q. Biz qirg’iz mahallasiga yoki qirg’iz qishlog’iga bostirib borganimiz yo’q. O’zbeklar o’zini himoya qildi, birinchidan. Ikkinchidan, urushmi urush. Erkak kishi o’ladi. Militsiya o’ladi, harbiy o’ladi. Qirg’izlar orasidan shular o’ldirildi. Bo’ldi o’lganlar. Yosh bolalar va ayollarimizni chiqarib yuborganmiz. Mahallalarimizda hech kim qolmagan. Qirg’izlar bemalol, shoshilmay uylarimizga kirib, mol-mulkimizni o’g’irlashib, kamazlarga yuklab, orqasidan o’t qo’yib chiqib ketishgan”.

Hozir Qirg’iziston hukumati jabr ko’rgan oilalarga moddiy yordam bera boshlagan. Yangi turar-joylar qurilmoqda. Lekin vatandan chiqib ketgan o’zbeklar ulardan bebahra qolmoqda.

Qirg’izistondagi yaqinlari orqali ko’mak olish uchun ishonch qog’ozi yozib yuborsa, davlat idoralari yo’q, bu odamlarning o’zi kelsin deyapti. Qochqinlarning esa qaytishga na uyi, na imkoniyati bor. O’shda qolgan qarindoshlar so’roq qilinmasin deb, ortiqcha biror so’z aytishga ham haddi sig’maydi.