Malik Mansur | Amerika Ovozi

Rossiyada adolatli saylovlar talabi bilan o’tayotgan ommaviy norozilik namoyishlari Markaziy Osiyoda ham aks-sado berishi mumkin.

AP

4-martda o’tadigan prezident saylovlari oldidan mehnat muhojirlariga nisbatan munosabat ham muhokamada.Arab bahoridan farqli o’laroq Rossiyadagi siyosiy jarayonlar millionlab ishchi immigrantlar guvohligida ro’y berayotgani mintaqa uchun bag’oyat muhimdir.

Rossiyada o’tgan yilning dekabr oyida, parlament saylovlaridan keyin boshlangan namoyishlar ko’p jihatdan Kremlga suyanib kelayotgan Markaziy Osiyo rahbarlarini xavotirga solib qo’ygan bo’lsa ajabmas.

AP

Moskva ko’chalarida norozi omma Bosh vazir Vladimir Putinga lan’atlar aytmoqda, undan to’yganini aytib, hokimiyatni bo’shatishga chaqirmoqda.O’zbekistonda Rossiyadagi norozilik namoyishlari sukut bilan qarshilansa-da, mamlakatning iqtisodiy tayanchlaridan bo’lgan mehnat muhojirlari jarayonni yaqindan kuzatib turibdi.

Vladimir Putinga qarshi o’tkazilgan mitingda ishtirok etgan o’zbekistonlik huquq himoyachisi Bahrom Hamroyev deydiki, Rossiya bo’ylab rivojlanib borayotgan siyosiy faollik mehnat muhojirlarini chetlab o’tmaydi.

AP

“Ular asosan O’zbekison hukumatidan norozi bo’lib kelgan. Ishsizlik, qashshoqlik, huquqbuzarlik, bularning hammasini ko’rib kelishayapti. Rossiyada esa, har holda, O’zbekistonga nisbatan olganda, hur fikrlilik bor. Kelgusi namoyishlarda mintaqa muhojirlari albatta qatnashadi. Chiqib Rossiya jamoatchiligiga, hukumatiga aytadigan murojaatimiz, o’z siyosiy pozitsiyamiz bor. Karimovni qo’rqitadigan asosiy narsa o’zbeklarning birlashishi. Lekin bu yerda ular birlashishayapti va O’zbekiston kelajagiga ta’sir qiluvchi hatti-harakatlar qilamiz ”, – deydi bir necha yillardan buyon Moskvada yashayotgan Bahrom Hamroyev. 

AP

“Bu yerda ham Putin rejimi turli bosimlar bilan muhojirlarni ishxonalaridan o’z himoyasi uchun mitingga olib chiqayotgan hollari bor. Lekin ozodlik uchun intilayotgan mintaqa fuqarolari asosan Putinga muxolifatda bo’lgan mitingda qatnashdi. Xullas, O’zbekiston bu boshqa bir qit’a emas, o’zgarishlar, aynan xalq istagan o’zgarishlar bo’lishi muqarrar”, – deydi huquq himoyachisi.Yana bir faol Abdurahmon Tashanov fikricha Rossiyadagi namoyishlar O’zbekistonda buzg’unchilik sifatida tariflansa-da, haqiqatda bu chiqishlar hukumatda jiddiy xavotir uyg’otgan.

AP

“Rossiyadagi voqealarni ommaviy axborot vositalari bermayapti… Berayotgan bo’lsa ham  qandaydir buzg’unchi kuchlar Rossiyada to’polon boshlamoqchi, buzuq g’oyalar olib kirmoqchi deya talqin qilinmoqda . Muhojirlar masalasi esa hukumatning doimiy xavotiridagi muammolaridan biri bo’lib kelgan”,- deydi Tashanov.”Chunki ular O’zbekiston hukumatining qo’li yetmaydigan bir masofada bu voqealarni kuzatayapti. Ongli ravishda xulosalar chiqarayapti. Keljakka ishonch, demokratik kayfiyat, uyg’onish kayfiyati mavjud”.

Abdurahmon Tashanov Rossiyadagi o’zgarishlar mehnat muhojirlari ustidan nazoratni kuchaytirishi mumkin degan fikrda.

“Hukumat bitta oliladan nechta kishi muhojirlikka ketganini aniqlab, hisoblab, tayyorgarligini ko’rib borayapti. Tashqarida hukumatga bo’ysinmaydigan katta kuch bor – zabardast, dunyo ko’rgan, fikrga chanqoq. Ularni mardikor deyishmiz mumkin, ma’lumoti past deyishimiz mumkin, lekin hayotiy nuqtai nazardan xalqning oldingi qismini belgilovchi kuch. Bu esa hukumatni xavotirga soladi”, – deydi Abdurahmon Tashanov.

4 fevral kuni Rossiya bo’ylab ommaviy chiqishlarda 200 mingga yaqin odam qatnashgani ma’lum.

http://www.voanews.com/uzbek/news/Central-Asia-Russia-138935909.html

Navbahor Imamova | Vashington

2005-yilda Amerikadan siyosiy boshpana olgan Bahodir Choriyev 2009-yilda vatanga qaytganida, tergov qilingan va O’zbekistondan chiqarib yuborilgan.

Sabab, deydi faol, uning “Birdamlik” nomli muxolif tashkilotga asos solgani va chet eldan turib, O’zbekistonda tuzum o’zgarishi uchun harakat qilayotgani.

2-3 yanvar kunlari Bahodir Choriyev, ukasi Ixtiyor Choriyev va bu katta oilaning 10 farzandi O’zbekistonning Vashingtondagi elchixonasi oldida piket qildi.

Choriyevlar yetti aka-uka. Aksariyati Missuri shtatida yashaydi. Haydovchilik qilib kun ko’rishadi. “Birdamlik”ni yuritish uchun moliya, asosan, oilaviy daromaddan keladi, deydi Bahodir Choriyev.

Birdamlik

O’zbekistonning Vashingtondagi elchixonasi oldida, 3-yanvar 2012

Faolning keksa yoshdagi ota-onasi haliyam chorvachilik qiladi, lekin bugunga kelib mol-holi tortib olingan. Elektr toki uchun haq to’lanmagan deya hech qanday tergov va sudsiz bor mulk  musodara qilingan, deydi Choriyev.

Muxolifatchi va uning yaqinlari uchun vatanga qadam qo’yish oson emas, lekin o’z yurtiga borish va u yerni erkin tark etish – har bir insonning uzviy huquqi, deydi u. Sakkiz oydirki, ukasi Burxon Choriyev va kelini Sarvinoz Hamidova O’zbekistondan chiqa olmaydi. Farzandlarini Amerikada qoldirib, vatanga ketgan edi. Sabab – sog’inch.

“Burxon ikki bor qamoqqa olindi. Jarima belgilandi – 30 million so’m. To’ladik, lekin haliyam chiqarishmayapti. Kelinimiz Sarvinozga nisbatan ham jinoiy ish qo’zg’atilgan edi. Unga ham jarima solishdi, to’ladik. Afsuski, mana shu kungacha hujjatlarini ololmay sarson. Ularning aybi shuki, O’zbekistondan OVIR, maxsus ruxsat olmay chiqqan. Qozog’iston orqali BMT Qochqinlar idorasi orqali qochqin degan maqom olib, Amerikadan siyosiy boshpana olgan”,- deydi Bahodir Choriyev.

Birdamlik

O’zbekistonning Vashingtondagi elchixonasi oldida, 3-yanvar 2012

Sarvinoz Hamidova – Ixtiyor Choriyevning rafiqasi. 6 yoshli qizi onasi bilan Shahrisabzda. Hech qayoqqa chiqa olmaydi. O’zbekistonga ketayotganida sentabrgacha, o’quv yiligacha, qaytish niyatida edi. 4 va 2 yoshli o’g’illari otasi bilan qolgan, chunki ular uchun elchixona zarur hujjatlarni bermagan. Juda qiyin bo’ldi, deydi Ixtiyor Choriyev.

“Bolalar har kuni yig’lab-siqtaydi. 30 million so’m jarima olishdi. Oilamni obdon qo’rqitishdi, qamalasan, deb. Bolalarim yemay-ichmay, shu pulni to’ladik”.

Ism-sharifi sir tutilishini so’ragan bir o’zbekistonlik nazarida bolalardan siyosiy maqsadlarda foydalanilmoqda. Bu go’daklar nima qilayotganini biladimi, piket ekan deb ularni bu yerga olib kelish va qo’liga plakat berib, namoyish qil, deyishganiga aql bovar qilmaydi, deydi u. Bolalar elchixonasi mashinasining yo’lini to’sib, xavf tug’dirgani ayniqsa xavotir uyg’otadi, deydi bu kuzatuvchi.

O’zbekiston elchixonasi piketga munosabat bildirmagan. Diplomatik vakolatxona bevosita Toshkentga javob beradi. Namoyish va chiqishlarga odatda hech qanday reaksiya yo’q.

Choriyevlar esa vatandagi vaziyatdan norozilik bildirish uchungina bu yerga kelganini aytadi. Qishning qahratonida yosh bolalar bilan bir necha soat yo’l bosib, Missuri shtatidan Vashingtonga kelishdan muddao shu, deydi Ixtiyor Choriyev. Bolalar ota-onasiz juda qiynalib ketdi, deydi u, ularni hech kim piketga majburlayotgani yo’q.

Birdamlik

O’zbekistonning Vashingtondagi elchixonasi oldida, 3-yanvar 2012

“Bilsin boshqalar. Balki kimdir yordam qilar, qo’l uzatar. Ikki o’g’lim juda sarson, qiyinchilik bilan turibmiz. Onasiz yosh bolaga juda qiyin bo’layapti”, – deydi Ixtiyor Choriyev.

Burxon Choriyevning 13 yashar o’g’li Alpon elchixona oldida yordam so’rab turganlardan biri.

“Deyarli to’qqiz oydan beri ko’rganim yo’q dadamni. Elchixonadan so’rayotganimiz shuki, iltimos, otam va kelinoyim Amerikaga qaytsin. Buvamning molini qaytarib berishsin”.

Alponning ukasi 12 yoshli Jahongir ham shu gapni qaytarib, madad so’raydi.

“Qiynalayapmiz”, – deya iltijo qiladi u.

16 yoshli Davron Hasanov Choriyevlarning Amerikada ta’lim olayotgan avlodi. Amakivachchalarini quvvatlar ekan, “adolat so’rayapmiz” deydi. “Jarima solishdi-yu, endi nima uchun ushlab turishibdi”?- deya so’raydi u. Savolga tegishli idoralardan javob yo’q.

http://www.voanews.com/uzbek/news/Opposition-Kids-Protest-Washington-136605518.html

Malik Mansur | Amerika Ovozi

O’zbekiston mustaqilligining 20 yilligi katta tantana bilan nishonlanar ekan, hukumat joriy yilda, har doimgidek, qator yutuqlarga erishilgani haqida axborot berdi.

Aksariyat aholi orasida 2012-yilga nisbatan umidlar ham shunday. Bu orzular ushalgani yoki ushalmaganidan qat’iy nazar, 2011-yil yurt hayoti, ijtimoiy-iqtisodiy vaziyat, siyosatda o’ziga xos iz qoldirdi.

O’zbekistonda 2012-yil ko’tarilgan oylik maoshlarni olish bilan boshlanadi. Prezidentning bu boradagi farmoni maoshlarni bir baravar oshirishni nazarda tutsada, odatga ko’ra aholi yangi yildan narx-navo yana sapchiy boshlashidan tashvishda turibdi.

Bir so’m berib, ikki so’m olishadi

Jahon banki va Yevrosiyo Taraqqiyot bankining O’zbekistondagi inflyatsiyaga oid 2012-yil ko’rsatkichlarida narx-navo o’sishi 12-13 foizni tashkil etishi taxmin qilinadi.

Hukumat yangi yil arafasida inflyatsiya darajasini jilovlay olgandek ko’rinadi: bozorlarda narx-navo ko’tarilishi unchalik sezilmagan. Biroq bozordagi vaziyatni keskin nazorat ostida ushlay olish shubhali baholanadi.

VOA Uzbek

“Bayram kayfiyati yaxshi, bozorda odamlar ko’p, har kim imkoniga yarasha yangi yilni kutishga harakat qilyapti. Bozorda banan 4 ming, uzum besh ming so’m. Hokimiyat tarafidan tashkil qilingan shaxobchalar orqali narx-navo ushlab turilibdi. Lekin maoshlar ko’tarilishi bilan inflyatsiya ham oshadi, O’zbekistonda bu juda kuchli, ayrim mahsulotlarni narxi 100 foizga ham chiqishi mumkin”, – deydi mahalliy faollardan biri Abdulla Tojiboy o’g’li.

Gaz eksportga bor, o’zimizda yo’q

Tuman va qishloqlarda esa yangi yil arafasidagi xavotir birinchi galda bayramni yorug’ va issiq bir sharoitda o’tkazish imkoniyati bilan bog’liq. Bu yil qishning erta va sovuq kelishi, gaz va elektr yetishmovchiligi aholi turmushini qiyinlashtirmoqda.

2011-yil energiya taqchilligini keskinlashtirdi. O’zbekistonda avval kuzatilmagan holat – viloyat hokimlarining gaz va chiroq masalasida aholi bilan muloqotga chiqishi kuzatildi. Viloyatlarda tashkil etilgan telemuloqotlarda hokimlar vaziyat yaxshilanishi haqida va’da berishgan bo’lsada, muammo yechilmagan.

Qahqadaryoda bu borada aholi huquqlari ta’minlanishini talab qilgan faollardan bir nechtasi 15 sutkalik qamoq jazosini ham o’tab chiqishdi.

VOA Uzbek

“Gaz, chiroq masalasi Buxoroda ham juda og’ir. Shifoxonami, bog’chami, shaxsiy uylarmi, hammasida gaz tanqisligi bu yil ayniqsa juda bilinayapti. O’ylashimcha, bu narsa bizdagi zaxiralarni kamayib borayotgani bilan bog’liq”, – deydi buxorilik faollardan, huquqshunos Shuhrat G’aniyev.

Kuzatuvchilarning aytishicha, 2011-yilda hukumat korrupsiyaga qarshi kurashda muhim amaliyotlar o’tkazdi. Prezident devonidan tortib mahalliy hokimiyatdagi amaldorlargacha, bir necha rasmiy korrupsiyaga aloqadorlik aybi bilan hibsga olingan yoki ishdan bo’shatilgan. Bu qadamlarning so’nggisi esa yangi yil arafasida Buxoro viloyati hokimining ishdan chetlatilishi bo’ldi.

“Kuchli o’ntalik”

“Aksilkorrupsiya kurashi natijasida Samoydin Husenovning lavozimidan olinishi muhim voqealardan bo’ldi. Chunki biz buxorolik huquq himoyachilari buning uchun ancha yillardan buyon kurash olib borar edik. Korrupsiyaga qarshi bu kurash davomli bo’ladimi yoki yo’qmi, aytish qiyin. Lekin umid qilamizki, 2012-yilda ham hukumat miqyosida korrupsiyaga qarshi kurash davom etadi”, – deydi Shuhrat G’aniyev.

O’zbekiston dunyoda korrupsiyaga chuqur botgan davlatlardan biri sanaladi. Xalqaro tashkilotlarning hisobotlarida muntazam ravishda “kuchli o’ntalik” dan joy olib keladi.

VOA

Hukumat tomonidan poraxo’rlikka qarshi olib borilayotgan amaliyotlar odatda xo’jako’rsinga qilinayotgani ta’kidlanadi. O’zbekistonda korrupsiya uchun muhit o’ta qulay, chunki hukumatda o’tirgan rahbarlar bundan manfaatdor, deydi tahlilchilar.

2011-yilda mustaqillikning 20 yilligini sarhisob qilgan prezident Islom Karimovning aytishicha, O’zbekiston aniq va havas qilsa arziydigan yutuqlarga erishgan.

“20 yil davomida yurtimizda bir yoshgacha bo’lgan go’daklar o’limi uch barobarga kamaydi, odamlarni o’rtacha umr ko’rish darajasi yetti yilga uzayib, erkaklar orasida 73 yoshga, ayollar o’rtasida 75 yoshga yetgani, bugun aholimiz soni 29,5 milliondan oshgani buni yana bir bor tasdiqlamoqda”, – deydi prezident.

Inson huquqlari va demokratiya

2011-yil O’zbekistonda demokratik islohotlarni chuqurlashtirish shiori ostida o’tdi deyish mumkin. Prezident olg’a surgan bu konsepsiyaga muvofiq, qonunchilikda bir qator o’zgarishlar qilindi.

Prezident muddati bilan bog’liq so’nggi o’zgarish esa hamon munozara ostida. Chunku bu qachon kuchga kirishi mavhum. Qonunchilikka kiritilgan o’zgarish yetti yillik vakolatga ega amaldagi prezidentga taalluqlimi yoki yo’qmi, bu ham noma’lum.

“Prezidentlik muddatining besh yilga tushirilishi biron jiddiy o’zgarishdan darak bermaydi. Bu Karimov tafakkuri bilan emas, vaziyat o’zgarayotgani bilan bog’liq bo’lishi mumkin. Karimov so’nggi jismoniy resurslarigacha hokimiyatda o’tiradi. Rejimning avtoritar tabiatida ham mutlaqo o’zgarish bo’lmaydi. Agar rejim jamoatchilik ta’sir etishi mumkin darajada o’zgaradigan bo’lsa, O’zbekistonda katta o’zgarishlar bo’lib ketadi, lekin rejim buni aslo xohlamaydi,” – deydi sharhlovchi Kamoliddin Rabbimov.

VOA Uzbek

So’nggi payt mamlakatda eng ko’p muhokama qilinayotgan mavzular – prezident vakolatlarining ortiqcha shov-shuvsiz qisqartirilishi, bosh vazir nomzodining partiyalar tomonidan ko’rsatilishi, shuningdek, O’zbekistonda Habeas Corpus tizimining joriy etilishidir. Biroq islohotlar faqat qog’ozda qilinayotgani tanqid ostiga olinadi.

Qamoqqa olish sanksiyasining sudlar vakolatiga o’tkazilishi bo’yicha tadqiqot o’tkazgan Xyuman Rayts Votch (Human Rights Watch) tashkiloti vakili Stiv Sverdlovga ko’ra, bu o’zgarish mamlakatda qiynoqlar qo’llanilishiga barham bermagan.

“O’zbekistonda joriy etilgan Habeas Corpus mutlaqo xalqaro standartlarga mos emas, chunki bu tizim hibsga olishning naqadar asosli ekanini, shu bilan birga sudlar tomonidan qiynoqlar muammosi ko’tarilishini nazarda tutadi. Sudlar hibsga olingan kishiga nisbatan munosabatni o’rganishi kerak, unga qanday munosabatda bo’lishgan, qancha hibsda saqlangan”, – deydi Xyuman Rayts Votchning O’zbekiston bo’yicha direktori Stiv Sverdlov.

Uning qo’lidagi ma’lumotga ko’ra, mamlakatda qiynoqlarning sistematik ravishda qo’llanilishi davom etmoqda.

Prezidentning islohot konsepsiyasida sud mustaqilligi, so’z erkinligini ta’minlash va fuqarolik jamiyatini kuchaytirish maqsadlari ifodalangan. Biroq fuqaro jamiyati faollari konsepsiyani faqat qog’ozdagi demokratiya sifatida izohlashadi.

“O’zbekiston hozir shunday bir og’ir iqtisodiy sharoitga keldi – ijtimoiy vaziyat ancha yomon. Shunday bir sharoitda xalqqa islohotlar qilinayotgani haqida bir umid berish kerak”, – deydi mahalliy faollardan biri Abdurahmon Tashanov.

VOA Uzbek

Prezident Karimovning o’zi  demokratik islohotlar, ayniqsa inson huquqlari masalasida erishilgan yutuqlarni yuqori baholaydi.

“Ijtimoiy soha uchun davlat xarajatlari besh barobarga ko’paygani, byudjetning 60 foizdan ko’prog’i sog’liqni saqlash va aholini ijtimoiy himoyalovchi boshqa sohalarga sarflanayotgani dunyo bo’yicha kamdan kam uchraydigan holat bo’lib, bizning bosh maqsadimiz avvalo inson hayoti, manfaatlarini ta’minlash va himoya qilish ekanligini yaqqol ko’rsatib beradi”, – deb ta’kidlaydi prezident.

O’zbekistonda inson huquqlari bilan bog’liq vaziyat og’ir. Hukumat inson haq-huquqi eng ezgu qadriyat ekanini ta’kidlashiga qaramasdan, mustaqil, muxolif qarashdagi fikrlar ta’qib ostida. Fuqarolarning siyosiy huquqlari cheklangan, mavjud muammolarni ko’targan huquq himoyachilari, mustaqil jurnalistlarning ko’pi qamoqda.

Huquqshunos Shuhrat G’aniyev fikricha, 2011-yilda qamoqqa tashlangan faollardan bir nechtasi ozod etilgani bu yil huquq himoyachilari uchun bir qadar samarali kechganidan darak beradi.

O’zbekiston va dunyo

2011-yil dunyoda diktatorlar va avtoritar tuzumlarga qarshi boshlangan global o’zgarishlar davri sifatida yodda qoladi. “Time” jurnali isyonkor fuqaroni yil ramzi sifatida tanlagan. Qator diktatorlarni hokimiyatdan ag’dargan 2011-yil to’lqinlari O’zbekistondagi rejimga nisbatan qarshilikni kuchaytirdi.

Mamlakatdan quvilgan o’zbek muxolifati faollari birlasha boshlashdi. O’zbekiston Xalq harakati tashkil topdi. Harakat o’z maqsadini diktator Islom Karimovni hokimiyatdan ketkazish sifatida belgiladi.

VOA Uzbek

“Harakat o’z faoliyati, norozilik aksiyalari bilan O’zbekistondagi avtoritar tuzumning obro’siga anchagina putur yetkazdi. Ayniqsa bolalar mehnatiga qarshi aksiyalar natijasida Yevropada, Amerikada o’zbek paxtasiga nisbatan boykot kuchaydi. Albatta, harakat hali o’z maqsadiga erisha olgani yo’q. Hali maqsadga ham erishamiz, gazetalarimiz kirib borayapti O’zbekiston ichkarisiga. Harakatning asosiy maqsadi xalqdagi qo’rquvni yo’qotish. Bu yo’qolmas ekan, “Arab bahori” ni O’zbekistonda takrorlab bo’lmaydi”, – deydi harakat faoli, jurnalist To’lqin Qorayev.

O’tayotgan yil O’zbekiston va G’arb o’rtasida iliqlashuv davri bo’ldi. Yevropa Ittifoqi va AQSh O’zbekistonga qo’yilgan sanksiyalardan butkul voz kechdi. AQSh Davlat kotibasi Xillari Klinton O’zbekiston inson huquqlarini ta’minlash bobida ijobiy qadamlar tashlaganini e’tirof etdi. Klinton Toshkentga ikki bor safar qildi.

Anchadan buyon muzlatilgan harbiy hamkorlik ham tiklandi. AQSh mudofaa vazirligi rasmiylari bir necha bor Toshkentda bo’lib, harbiy aslahalardan iborat yordam ajratishga qaror qilindi. Yangi yilda AQSh va O’zbekiston o’rtasidagi  harbiy hamkorlik yanada kuchayishi  kutilmoqda.

“Bu yog’iga G’arb, ayniqsa AQSh doirasiga kirib ketishimiz aniq. Ayniqsa 2012-yillarda bu narsa yana yaqqolroq ko’rinadi. Rossiya bilan, Kollektiv Xavfsizlik Shartnomasi (KXSh) va Yevrosiyo ittifoqi kabi tashkilotlar bilan uzoqlashish davom etaveradi”, – deydi Shuhrat G’aniyev.

AP

2011-yil O’zbekiston va Rossiya aloqalari mo’tadillashganini ham ko’rsatdi. Moskvada o’tgan KXSh sammitida prezident Islom Karimov qatnashdi. Sammitda imzolangan bitimga ko’ra, a’zo davlatlar hududida xorijiy harbiy baza joylashishiga faqat o’zaro konsensus orqali ruxsat beriladi. Islom Karimov to’satdan Yevrosiyo ittifoqini tuzish tashabbusini qo’llab-quvvatladi.

“O’zbekiston Moskva loyihalari, KXSh bilan aloqalarni butunlay uzish niyatida emas, lekin ayni paytda bor energiyasi bilan bu loyihalarda ishtirok etishni ham xohlamaydi. O’zbekiston, Karimov uchun shunday bir vakant joyga ehtiyoj bor, bu joy shunday sovutilgan holatda ushlab turiladi”, – deydi tahlilchi Kamoliddin Rabbimov.

2012-yilda O’zbekiston va G’arb aloqalari mustahkamlanishi kutilmoqda. Afg’onistondagi xalqaro qo’shinlarning O’zbekiston orqali chiqishi ehtimoli juda yaqin. Bu esa G’arbdan O’zbekiston bilan munosabatlarni mo’tadil ushlab turishni talab etadi.

Shu bilan bir qatorda, 2011-yilda dunyo bo’ylab kechgan global inqiloblar to’lqini O’zbekistonda ham bilina boshlashi ehtimoldan soqit qilinmaydi.

• 
  

  O’zbekiston ekstremizmga qarshi global kurashda o’z hissasini qo’shmoqda, deydi olim

  Zabihulla Soipov Toshkentdagi Jahon Iqtisodiyoti va Diplomatiya Universitetida dars beradi, fan nomzodi. Amerika va Yevropada o’qigan.

• Vatandagi manzara: O’zbekiston qahraton qishga tayyormi?
• O’zbekiston hamon “alohida tashvishga molik” davlatlar qatorida
• Islom Karimov va Xillari Klinton orasida ikki yarim soatlik muloqot
• O’zbekiston temir yo’lidagi portlash – terror xurujimi?

http://www.voanews.com/uzbek/news/Uzbekistan-Yearender-2011-136477308.html

Amerika Ovozi

Bundan 20 yil avval Sovet imperiyasi parchalangach, xorijga darvozalar ochildi. Yangi, mustaqil respublikalarni millionlab odam tark etdi. Kimdir yangi hayot izlab, yana kimdir bir burda non. Yangi vatanda ular qanday hayot kechirmoqda? Sovet Ittifoqini qo’msaydimi? “Amerika Ovozi” Nyu-Yorkda yashayotgan muhojirlarga mikrofon tutdi.

AP

Rossiyada kommunistlar hamon faol

Marketing bo’yicha mutaxassis Irina Shmelyova internet orqali Rossiyadagi hodisalarni kuzatib boradi. Sovet davrida aktrisa bo’lgan ayol hayot yaxshi edi, barcha imtiyozlardan bemalol foydalanardim, lekin erkinlik yo’q edi, deydi.

“Sovet fuqarosi hammasi yaxshi, zo’r deb o’rgangan haqiqiy askar bo’lgan, chunki hammasi go’zal bo’lishi shart edi o’sha davrda. Lekin hech kimda taqdirini o’zi belgilash, ko’ngli istaganini qilish yoki erkin fikrlash imkoni mutlaqo bo’lmagan”.

Rossiyada saylovlardan keyin boshlanib ketgan norozilik namoyishlari, deydi u, yoshlar erkinlikka intilayotganidan darak. Uningcha, ittifoq parchalanganidan keyin paydo bo’lgan orzu-umidlarni Vladimir Putin puchga chiqargan.

AP

Sovet Ittifoqi 1922-yilda tuzilgan va 1991-yilda tarqab ketgan

“Bu namoyishlar haqida nima deb o’ylaysiz, deb tengdoshlarimdan so’rayman. Foydasi yo’q, deb javob qilishadi. Lekin ko’rib turibman, yoshlar umidga to’la, ular o’zgarishlarga ishonadi”, – deydi Irina.

Yana bir Sovet respublikasi – Ukraina mustaqil bo’lganida, odamlar yerimiz ko’p, sanoatimiz rivojlangan, endi hayot yaxshilanadi, turmush darajasi oshadi, deb umid qilgan edi. Yillar o’tdi. Oshgani – energiya narxi bo’ldi.

Vasil Lopux – Nyu-Yorkda Taras Shevchenko nomidagi ilmiy markazda tadqiqotchi. Asli Ukrainaning Ternopil shahridan, iqtisodiyotdan dars bergan. Sovetlardan qolgan sanoatu korxonalar mamlakat biror naf ko’rmaganini aytadi.

Ukraina aholisining taxminan 60-65 foizi bevosita yoki bilvosita harbiy sanoatda ishlagan.

AP

Mixail Gorbachyov, SSSRning birinchi va oxirgi prezidenti

“Sovet armiyasi tarqaganidan so’ng Ukraina zavodlarida ishlab chiqariladigan qurol-yarog’ va boshqa mahsulotga ehtiyoj ham yo’qoldi. Natijada odamlar ishsiz qoldi. Bugungi kunda Ukraina boshqa Sovet respublikalari singari poraxo’rlik botqog’iga botgan. Yevropa Ittifoqiga a’zolik yo’lida katta to’siq bu. Yangi rahbarlar mamlakatni qanday boshqarishni bilmadi”, – deydi olim.

“Ular o’z cho’ntagi, o’z foydasi haqida qayg’urdi. O’lka iqtisodiy jihatdan mustaqil bo’lsin deb hech kim o’ylagani yo’q”.

O’zbekistonlik Isoqjon Zokirov vataniga qaytolmaydi. “Meni darhol qamashadi u yerda”, – deydi u. 1991-yilda mustaqillikka erishgan yurt Islom Karimovdan boshqa rahbarni ko’rgan emas. Inson huquqlari himoyasi bilan shug’ullangan Isoqjon Zokirov 2004 yilda O’zbekistonni tark etgan. Bugun Nyu-Yorkning Brayton Bich mahallasida qora ishlarda ishlaydi.

VOA Uzbek

Toshkent

“O’zbekistonda turmush darajasi pasayib ketgan. Iqtisodiy ahvol ayanchli. Demokratik islohotlardan umuman darak yo’q”, – deydi u.

Xalqaro tashkilotlardan ham shu gaplarni eshitasiz. Zokirovga Amerikadagi hayot ma’qul.

“Men uchun bu yerda yashash xavfsiz. Bu demokratik mamlakat, men esa demokratiya tarafdoriman. Ish topsa, o’qisa bo’ladi. Imkoniyatlar ko’p”.

Bir paytlar turli respublikalarda yashab, Sovet fuqarosi bo’lgan bu muhojirlar endi yana umumiy vatanga ega – Qo’shma Shtatlar.

Navbahor Imamova | Vashington

Birdamlik va islohot zamon talabi, deydi AQSh Davlat kotibining Janubiy va Markaziy Osiyo masalalari bo’yicha muovini Robert Bleyk.

Afg’oniston tinchligi va barqarorligi Markaziy Osiyo uchun katta ahamiyat kasb etadi. Amerika hukumati mana shu haqiqatga tayangan holda mintaqa davlatlarini bu notinch mamlakat bilan hamkorlikni oshirishga undamoqda.

Vashingtonning umidi shuki, Afg’oniston qo’shnilari bilan qanchalik yaqin aloqada bo’lsa, bu mamlakat shunchalik barqaror bo’ladi. Iqtisodiy imkoniyatlar kengaygan sari vaziyat ham o’nglana boshlaydi.

Afg’oniston osha barpo etilayotgan savdo va transport yo’nalishlari Yangi Ipak Yo’li tashabbusi sifatida targ’ib qilinmoqda. Obama ma’muriyati buni Markaziy va Janubiy Osiyodagi prioritetlardan biri deya belgilagan. Amerika yangi loyihalarga xususiy sektorni jalb etadi, deydi AQSh Davlat kotibi muovini Robert Bleyk.

VOA Uzbek

Mintaqa iqtisodiy integratsiyaga qodirmi?

“Yo’llar, ko’priklar, quvurlar va temir yo’llar yaxshilanishi iqtisodiy aloqalar kengayishi uchun xizmat qiladi. Yangi Ipak Yo’li tashabbusi nafaqat yangi infratuzilma barpo etish, balki chegara osha mahsulot olib o’tishni osonlashtirish, katta bozorlarga chiqish va sarmoya oqimini oshirishni ko’zlaydi”, – deydi Bleyk.

“Bizning nazarimizda Yangi Ipak Yo’li Afg’oniston va butun mintaqaga katta yordam bo’ladi. Afg’oniston regional iqtisodiyotning bir qismiga aylanishi va o’z boyliklari hamda mahsulotlarini sota olishi kerak. Bu afg’on xalqiga madad beradi”, – deydi AQSh Davlat kotibining Janubiy va Markaziy Osiyo bo’yicha muovini.

Tashabbus o’rinli, deydi mintaqaviy siyosat va iqtisodni uzoq yillardan beri tahlil qilib kelayotgan mutaxassislar. Lekin avvalo Afg’oniston nisbatan tinchishi va Vashington konkret proyektlarni tanishtirishi kerak. Obama ma’muriyatining bunga javobi shuki, Yangi Ipak Yo’lini barpo etish va regional hamkorlik-birdamlik – Markaziy va Janubiy Osiyo davlatlari qo’lida. Amerika vositachilik qilishi mumkin, ammo iqtisodiy aloqalarni yaxshilash mintaqadagi siyosiy irodaga bog’liq. Markaziy Osiyo hukumatlari bunga qanday munosabat bildirmoqda?

State Dept

AQSh Davlat kotibi Xillari Klinton 22-oktabrda Oqsaroyda O’zbekiston rahbari Islom Karimov bilan muloqot qilganida, nafaqat siyosiy va iqtisodiy hamkorlik balki demokratik islohotlar haqida ham gap ketgan

Robert Bleyk deydiki, O’zbekiston va unga qo’shni davlatlar Afg’onistonga yordam berib kelmoqda. AQSh bilan bu borada hamkorlik qilayotgan rahbarlar vaziyat yaxshilangani sari janub tomon katta yo’llar va imkoniyatlar ochilishini biladi.

Iqtisodiy jihatdan kun sayin kuchayib borayotgan Hindiston va Xitoy O’zbekiston, Turkmaniston, Tojikiston, Qirg’iziston va Qozog’iston bilan o’z iqtisodiy kelishuv va bitimlariga ega.

Ko’plab ekspertlar ta’kidlayotganidek, Yangi Ipak Yo’li 1990-yillarda barpo etila boshlagan va Amerika uni targ’ib qilsa-qilmasa, rivojlanishda davom etadi. Chunki, talab bor.

Lekin mintaqaviy birdamlik Markaziy Osiyoda muammo ekani ham sir emas.  Davlatlararo kelishmovchiliklar va ularni hal etishda tashqi kuchlarning roli katta.

Regional integratsiya – zamon talabi, deydi Robert Bleyk. Usiz biror mamlakat jahon bozorida o’z o’rniga ega bo’lolmaydi. Mintaqaviy birdamlik – tinchlik va farovonlik garovi.

AP

O’zbekiston Afg’oniston bilan aloqalar a’lo darajada ekanini qayd etib keladi. Ikki yoqlama hamkorlikka e’tibor katta, lekin mintaqaviy integratsiyaga kelganda, Islom Karimov ma’muriyatining ishtiyoqi ancha past. Davlatlarning taraqqiyot yo’li bir-biridan farq qiladi, deydi rasmiylar.

Yaqinda Istanbulda o’tgan anjumanda Afg’oniston kelajagi va Yangi Ipak Yo’li haqida gap ketdi. Uning yakunida qabul qilingan deklaratsiyaga O’zbekiston imzo chekmagan. Hujjat Afg’oniston tinchligi, iqtisodiy va ijtimoiy taraqqiyoti yo’lida birga ishlashni ko’zlaydi.

Nima uchun degan savolga Toshkent sukunat bilan javob beradi. Har doimgidek.

Vaholanki, prezident Islom Karimov oktabr oyida Toshkentda AQSh Davlat kotibasi Xillari Klintonni qabul qilganida bu masalaga katta qiziqish bildirgan edi. Amerika nima deydi?

“O’zbekiston Istanbuldagi kelishuvga qo’l qo’ymasa ham Afg’onistonga yordamni ayamayapti”, – deydi Robert Bleyk.

Shunisi ma’lumki, mintaqaviy kelishuvlarga O’zbekistonning xafsalasi yo’q. Karimov ma’muriyati xalqaro bitim va tashkilotlar har doim ham effektiv mexanizmlar emas deya ta’kidlab keladi.

Dekabr oyida Germaniyaning Bonn shahrida Afg’oniston bo’yicha yana bir anjuman bo’ladi. Konkret loyiha va moliya masalasi haqida u yerda gaplashib olinadi, deydi Bleyk.

State Dept

AQSh Davlat kotibasi Xillari Klinton 23-oktabr kuni Toshkentda “GM-O’zbekiston” qo’shma korxonasida so’zlab, yangi texnologik dastur tanishtirdi. Shuningdek, Amerika O’zbekiston bilan jamiki sohalarda hamkorlikka tayyor ekanini aytdi. Islom Karimov va uning ma’muriyati munosabatlar faollashganidan mamnun.

Diplomat yana bir masalaga oydinlik kiritishga urindi. Amerika, deydi u, butun diqqatni Afg’oniston, Yangi Ipak Yo’li va iqtisodiy hamkorlikka qaratayapti deb o’ylamang.

“Regionga nisbatan siyosatimizda huquq va demokratiya targ’iboti ham ustuvor masalalar. Biz har bir davlat, jumladan O’zbekistonda jamiyatni erkinlashtirishga, xalqaro qonunlarni hurmat qilishga va xalq dardi hamda orzu-istaklariga quloq solishga undab kelayapmiz. “Arab bahori”dan saboq olish kerak… Xalq talabiga javob bermagan, fuqaro haq-huquqlarini pisand qilmagan hukumatlar uzoqqa bormaydi”, – deydi Robert Bleyk.

http://www.voanews.com/uzbek/news/Q-A-with-AS-Robert-Blake-134179453.html

Navbahor Imamova | Vashington

Markaziy Osiyo bo’yicha yetakchi ekspert, Vashingtondagi Jons Xopkins Universiteti professori Fred Starr uzoq yillardan beri Buyuk Ipak Yo’lini tiklash kerak deb bong urib keladi. Bu borada ko’plab ilmiy maqolalar, sharh va hatto kitoblar yozgan.

VOA

Professor Fred Starr Buyuk Ipak Yo’li haqida izlangan olimlardan

AQSh hukumati mintaqaga nisbatan siyosatni belgilashda uning maslahatlariga tayanib keladi. Yangi Ipak Yo’li tashabbusi haqida avvalgi prezident Jorj Bush davrida ham ko’p gapirilgan, lekin Vashington anjuman va ma’ruzalardan nariga o’tmagan. Mana Barak Obama ma’muriyati ham keyingi paytda yana shu tashabbusni olg’a sura boshladi.

Professor Starr kabi Ipak Yo’li targ’ibotchilari Amerika hukumatini bu safar o’z va’dalarining ustidan chiqishga chaqirmoqda.

Birinchidan, deydi professor Starr, gap nima haqda ketayotganini aniqlab olish kerak.

Yangi Ipak Yo’llari, Markaziy Osiyo orqali Xitoydan Yevropa tomon yo’nalgan  savdo va transport tizimlari, allaqachon barpo etila boshlagan.

“Biz bir yo’l emas, bir necha, kundan kunga kengayib, takomillashib borayotgan yo’nalishlar haqida gapirayapmiz, deydi u.

Yaqindan beri AQSh Davlat kotibasi Xillari Klinton va boshqa rasmiylar targ’ib qila boshlagan tashabbus esa Afg’onistonni markaziy o’ringa qo’yadi, asosiy maqsad- Janubiy va Markaziy Osiyo orasida tijoratni oshirish.

TRACECA

To’q yashil rangdagi davlatlar Yevropa-Kavkaz-Osiyo transport koridori TRACECA a’zolari.

Xitoyni Yevropa bilan bog’lovchi yangi yo’llar 1991 yildan keyin, ya’ni Sovet Ittifoqi parchalanib, yangi mustaqil davlatlar vujudga kelgach boshlangan. Xitoy Osiyo Taraqqiyot Banki bilan hamkorlikda Qozog’iston va Kavkaz osha Yevropa bozorlariga yetish loyihasini ishlab chiqqan. Yevropa Ittifoqi esa TRACECA proyektini ishga soldi. Bu bilan temiryo’l va dengiz portlari bir-biriga ulana boshladi. Yevropa Ittifoqi tomonidan ham quvvatlangan bu proyektlar uchun, ekspertlar hisobicha, hozirgacha 30 milliard dollarga yaqin mablag’ sarflandi.

Transport, energetika va savdo bo’yicha tuzilgan CAREC loyihasida 10 davlat ishtirok etadi, jumladan O’zbekiston, Qozog’iston, Qirg’iziston va Tojikiston. Osiyo Taraqqiyot Banki bu dastur ortida turibdi.

“AQSh Afg’onistonga kirganidan beri xalqaro yo’nalishlar ancha kengaydi. Afg’oniston va Yevropa, shuningdek, Yaqin Sharq davlatlari, Xitoy, Hindiston va Pokiston, qolaversa Shimoli-sharqiy Osiyo mamlakatlari orasida o’ziga xos yangi tizimlar vujudga keldi.  Avtomagistrallar, temiryo’l, quvurlar va gidro-elektrik yo’nalishlar… Bu to’xtatib bo’lmaydigan jarayon”,- deydi professor Starr.

Amerika olg’a surayotgan tashabbus bularni hisobga oladi. Vashington mavjud loyihalar va yangi g’oyalarni quvvatlash kerak demoqda xolos. Muddao, deydi diplomatlar, sarmoya oqimini oshirish, yirik bizneslarni ko’proq hissa qo’shishga va hukumatlarni regional hamkorlikka undash. AQSh hukumati ortiqcha mablag’ ajratmaydi, lekin xususiy sektor va xalqaro donorlarni faollik chorlaydi.

CAREC

Transport, energetika va savdo bo’yicha tuzilgan CAREC loyihasida 10 davlat ishtirok etadi, jumladan O’zbekiston, Qozog’iston, Qirg’iziston va Tojikiston.

Fred Starr singari masalani izchil o’rganib chiqqan ekspertlar Obama ma’muruyati  harakatlarini olqishlaydi, lekin taktikani yangilash kerak, Afg’onistonni quvvatlash yo’lida tashlanayotgan qadamlar tahsinga sazovor, deydi u. Xalqlar bir-biri bilan ko’proq biznes qilsa, hamma foyda ko’rishi sir emas. AQSh Xalqaro Taraqqiyot Agentligi olib boradigan iqtisodiy-ijtimoiy va madaniy loyihalarga Buyuk Ipak Yo’lidagi ishlarning bir qismi deb ham qarash mumkin.

Lekin Amerika umumiy gaplar bilan cheklanmay, konkret dastur bilan chiqishi, jarayonga yetakchilik qilishi kerak. Konkret muammolarga konkret yechimlar taklif qilish kerak. Masalan, chegaradan o’tish – qayerga qaramang og’riqli masala. Turmush tarziga aylanib ketgan korrupsiya-chi?

AP

AQSh Davlat kotibi muovini Robert Bleyk deydiki, Yangi Ipak Yo’li uzoq muddatni ko’zlovchi g’oyalardan iborat. “Sarmoya xususiy sektorda keladi degan umiddamiz”, deydi u. Amerika hukumati mablag’ ajratmaydi.

“Mintaqadagi hamkor davlatlar bu muammolarni o’zlari hal eta olmaydi. Ularga bosim o’tkazish kerak, shuningdek, vaziyatni o’zgartirish uchun ular bilan yaqindan ishlash kerak”,- deydi Fred Starr. Uningcha, AQSh xalqaro organlarni ishga solishi kerak, shuningdek xususiy sektor ta’siridan foydalanishi kerak.

Amerika diqqatni faqat Afg’oniston va Markaziy Osiyo orasidagi hamkorlikka qaratmay, kontinental savdo haqida o’ylashi kerak. Yevropa davlatlari, Xitoy, Rossiya, Pokiston, Hindiston, va Janubi-sharqiy Osiyo mamlakatlaridagi kompaniyalar va donorlar qancha ko’p jalb qilinsa, ish shunchalik osonroq kechadi, deydi olim.

Fred Starr nazarida “yaxshi g’oyalar” amalga oshmasa, ularni yaxshi g’oya deb bo’lmaydi.  Ularni amalga oshirish uchun esa sidqidildan harakat qilish kerak. Tashabbusni ro’yobga chiqarish yo’lida liderlik qilish kerak.

AP

Yangi Ipak Yo’llari barpo etila boshlaganiga ancha bo’ldi, deydi Fred Starr, AQSh yordam bermoqchi bo’lsa, konkret loyihalar bilan chiqsin.

Afsuski, deydi professor, AQSh Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan imzolagan kelishuvlar faqat qog’ozda yoki yuzaki amalga oshiriladi. Masalan, TIFA – Savdo va Sarmoya bo’yicha Kelishuv. Yangi Ipak Yo’li deb bong urar ekansiz, mana shu mavjud bitimlarni ishga solish haqida o’ylang, deydi Fred Starr Amerika rasmiylariga qarata. Anjuman va ma’ruzalardan endi amaliy qadamlarga o’tish kerak. Muhokama va fikr almashish yaxshi, deydi professor, ammo xalqlar ularning samarasini ko’rmas ekan, na sizga va na sizning tashabbuslaringizga ishonadi, deydi mutaxassis.

Vashingtondagi Jeymstaun Jamg’armasida o’tgan anjumanda so’zlagan Fred Starr va boshqa ekspertlarni tinglagan rasmiylar va diplomatlar yuqoridagi fikrlarga qo’shiladi.

AQSh Davlat kotibining Janubiy va Markaziy Osiyo bo’yicha muovini Robert Bleyk mintaqaviy integratsiya, siyosiy-iqtisodiy birdamlik yo’lida harakat qilish kerak deydi.

Bleyk deydiki, Yangi Ipak Yo’li uzoq muddatni ko’zlovchi g’oyalardan iborat. “Sarmoya xususiy sektorda keladi degan umiddamiz”, deydi u. Amerika hukumati mablag’ ajratmaydi.

Jeymstaun Jamg’armasi tadbirga Markaziy Osiyo davlatlarining AQShdagi hamma elchilarini taklif qilgan, ammo faqat Qozog’iston, Qirg’iziston va Tojikistonniki keldi. O’zbekiston va Turkmaniston bosh diplomatlari qatnashmadi.

http://www.voanews.com/uzbek/news/New-Silk-Road-Frederick-Starr-133856558.html

Муқобил медиа плейерда ўйналсинми

http://www.bbc.co.uk/uzbek/uzbekistan/2011/10/111010_latin_audio_chiroqchi_cotton_incident.shtml

1. European_parliament.jpg
2. Niil-Nielsen.jpg
3. cotton-student.jpg
4. nimamova.vcf